Mấy ngày nay đang có nhiều tranh luận rằng:Tiếng Anh hay STEM. Cái nào cần hơn. Để giải thích một chút thì STEM là một chương trình giảng dạy được thiết kế để trang bị cho người học các kiến thức và kỹ năng liên quan đến lĩnh vực khoa học (Science), công nghệ (Technology), kỹ thuật (Engineer), toán học (Math). Bởi vậy, thuật ngữ STEM ra đời do ghép bốn chữ cái đầu tiên theo tên tiếng Anh của bốn chuyên ngành tự nhiên quan trọng mà nó hướng đến. Còn tiếng Anh thì chúng ta đã hiểu khá rõ nó là gì. Vậy thì cái nào mới là quan trọng hơn
STEM LÀ GÌ VÀ TIẾNG ANH LÀ GÌ
Để nói về STEM thì những ai 9x như tôi thì đều biết. Phải học tốt toán hoặc văn hơn 8,0 giỏi toán lý hóa,… Những môn mang tính công nghệ kĩ thuật. Còn một bên là tiếng anh với hàng loạt lợi ích của tiếng Anh nói chung cũng như bằng Ielts nói riêng như
-Giúp bạn săn học bổng và du học nước ngoài
-Được miễn thi ngoại ngữ kỳ thi THPT
-Miễn học tiếng Anh tại Đại Học
-Được xét tuyển riêng vào các trường đại học lớn
-Đáp ứng tiêu chuẩn đầu ra tiếng Anh tại đại học
-IELTS giúp bạn xin việc dễ dàng
-Phục vụ làm việc tại nước ngoài, phát triển sự nghiệp
-Phục vụ định cư tại nước ngoài
-Thể hiện trình độ tiếng Anh của bạn toàn diện
-Chứng chỉ IELTS thể hiện sự chăm chỉ của bạn
-Giúp bạn dễ dàng nhập cư vào khối các nước sử dụng tiếng anh
-Tìm hiểu học thuật
Theo mình thấy thì các công dụng quan trọng nhất của tiếng anh là
-Mở rộng cơ hội xin việc, nhất là vào các tập đoàn đa quốc gia
-Tìm hiểu học thuật bằng tiếng anh dễ dàng
-Dễ có thể có học bổng nước ngoài
-Tăng cơ hội nhập cư
-Hiện nay thì có thêm việc là có thể được xét tuyển đại học dễ dàng hơn
Bây giờ quay lại khái niệm. Tiếng Anh là một ngôn ngữ Giécmanh Tây thuộc ngữ hệ Ấn- u. Và hiện nay được nhiều nước trên thế giới sử dụng làm ngôn ngữ chính thức nhất là nước Mỹ. IELTS viết tắt cho International English Language Testing System, tạm dịch là Hệ thống Kiểm tra Anh ngữ Quốc tế với 4 kỹ năng Nghe, Nói, Đọc và Viết. Và suy cho cùng nó vẫn là một ngôn ngữ và IELTS cũng là một chứng chỉ sau vài năm bạn sẽ phải thi lại, học lại sau vài năm trong giới hạn của nó. Cái điều gì làm nên khác biệt của tiếng Anh trong hệ thống ngôn ngữ
Đầu tiên nó được dùng ở nhiều quốc gia giàu, đẹp theo quan sát của người Việt, một ngôn ngữ quốc tế. Điều đầu tiên cứ sang các nước châu âu nhiều người Việt sẽ mường tượng đến tiếng Anh, còn tiếng Pháp, Đức thì theo số đông học tùy duyên nhưng chắc chắn học tiếng anh. Cứ nhìn thấy da trắng, xì xồ, mũi to, có thể thêm tóc vàng thì cứ chắc chắn là tiếng Anh. Nên nếu bạn có được công việc thì lương sẽ hậu hĩnh hơn, phúc lợi tốt hơn, nếu nhập cư vào thì có tương lai sẽ tốt hơn, giàu hơn. Chả ngẫu nhiên mà có một thời cái danh Việt kiều đi tán gái là nhiều cô auto đổ vì nghĩ đến là thấy giàu dù cho ở bên kia bán cầu có thể là bán Mc Donald. Và chắc chắn giáo dục của họ tốt hơn khi mà ngay cả chính sách giáo khoa tiếng việt về các môn STEM còn chưa có mấy cái tên tiếng Việt. Theo quan điểm của tôi thì có lẽ cả 2 môn này có vai trò của mình nhưng cũng chỉ có một phạm vi nhưng mà khi chạm vào giới hạn này nhiều người lại phản ứng như một bông tuyết vậy
Khác biệt tiếp về ngôn ngữ học tiếng anh so với một vài ngôn ngữ mình tiếp xúc như tiếng Pháp, Đức thì có thể nói là nó đơn giản hơn và đỡ từ lóng hơn ( hoặc có thể mình chưa tiếp xúc đủ nhiều hi vọng sẽ có góp ý nếu mình sai với từ lóng của tiếng Pháp, Đức), nó mới chỉ chia số ít số nhiều chứ chưa thấy chia giống cái giống đực như ở một vài ngôn ngữ khác. Nó là tiếng tượng thanh, số kí tự giới hạn chứ không như tiếng Nhật một mình bạn chơi tận 3 cái bảng chữ cái học 12 năm chưa xong, thì đây là ngôn ngữ khá đơn giản. Đặc biệt nó được dùng để ghi chép nhiều văn kiện quốc tế, nhiều kiến thức. Quá nửa cái kho sách của mình là tiếng Anh và ngày ngày mỗi khi dịch ra lại học thêm tí từ mới.
Nhưng tuy nhiên một vài điều mà mình quan sát được đang khiến cho tiếng Anh đang bị OVERRATED
Thói sinh ngoại của người việt. Thậm chí có nhiều người coi tiếng anh làm sang, đặt cả tên tiếng anh thành cái danh xưng cho mình như Julia Nguyễn, Thomas Trần,…. Thói sính ngoại đang đẩy tiếng Anh lên một mức độ mà dùng lẫn lộn trong ngôn ngữ ngày nay ngay trên đất Việt từ tên họ cho tới lời nói. Ví dụ như câu Amazing good job em ngay trên sóng truyền hình dù cho nó là chuyện bình thường thôi nhưng không thể phủ định việc nó là sự lẫn lộn tiếng Anh vào tiếng Việt
Coi tiếng Anh là cánh cổng quyết định một tương lai tốt hơn vì nhiều người mặc định một suy nghĩ rằng: Có tiếng anh là được đi làm công ty ngoại, thoải mái rủng rỉnh tiền. Hay thậm chí có thể xuất ngoại bất cứ lúc nào
Truyền thông đại chúng nói chung thường cố tình đưa điểm thi IELTS lên khi nói về các hot girl hot boy trong lý lịch của họ cùng sự ca tụng lên tận mây xanh. Và ngay gần đây khi việc đưa IELTS vào vị trí giúp tăng điểm xét tuyển vào đại học thì khá là bất công cho các thí sinh khi họ đang cố luyện chuyên môn hay học thuật.
Nên có một điều là Tiếng Anh cũng chỉ là một ngôn ngữ, IELTS cũng chỉ là một chứng chỉ. Nó không có nghĩa là cửa thoát nghèo của bạn
Bây giờ xin phép được nói về STEM. Có một thời các môn này cũng khá nổi vì nó liên quan tới mục tiêu: đi tắt đón đầu. Có rất nhiều người trong thế hệ 9x mình đều mong muốn nhìn thấy những cái tên Việt Nam được viết trong chính sách giáo khoa, cầm cái điện thoại Thanh Long với con chip vinachip do người Việt chế tạo và đi xe Vinacar được chính Việt Nam này chế tạo và thay vì Airbus thì sẽ là Vietfly. Với những ước mơ đó nhiều con người lớn lên và học hành thậm chí lao vào cả các cuộc thi như robocon, hay nhiều cuộc thi khác. Thời ấy còn có cả hình ảnh anh thợ máy dầu lấm đầy tay trong giai điệu của bài hát “Thành phố trẻ”
Em đi đâu về, mà tóc đầy me
Em ngồi em chải, nghĩ gì vui thế
Mà cười một mình (la la la).
Anh đi đâu về, dầu máy đầy tay
Lưng trần gió bể, nghĩ gì vui thế
Nhìn người vợ hiền (la la la).
STEM cũng từng overrated vậy đó. Và rồi khi thời điểm của mình lớn lên thì có những câu đại loại:”Học lắm thì tắm cũng ở chuồng”. Kể cả có làm được con robot vô địch robocon thì cũng đều hiểu tạo ra một cái xe trên bản vẽ đã khó mà để ra thực địa làm một cái xe thì vốn từ đâu ra.Sau đó đến IT cũng thế người ta bắt dầu nghĩ đến các trang web lớn, những phần mềm hay ho. Tương tự một cái Facebook thôi, cũng phải hàng tá câu chuyện từ tiền server đến tiền web, đủ kiểu để một thứ có thể vận hành trơn tru. Zingme đấy thôi, ra đời rồi thì sao. Lỗi, rồi thất bại. Cả Lotus, rồi bao nhiêu mạng xã hội khác.
Và rồi khi vỡ một giấc mộng có những giải thưởng Field như Ngô Bảo Châu tan vỡ, nhưng rồi các gói học bổng ngày một nhiều thì người ta bắt đầu tìm đến tiếng Anh và nó lại bắt đầu hot y hệt
Chuyện nghề sang và phèn
Có cả một khái niệm hoặc đúng hơn một cách gọi là những nghề sang và những nghề phèn ở bên ngoài xã hội kia mà mình từng chứng kiến, phảng phất và thay đổi theo từng thời kỳ. Có thời kì nghề sang là những nghề ăn trắng mặc trơn, nhân viên văn phòng. Có thời kỳ người ta thêm vào cái chữ sang ấy là những cái laptop với những dòng code dài dằng dặc. Cách đây 10 năm thì đó là những người mặc áo trắng trắng ngồi tập đoàn lớn, chạy ads facebook. Còn hiện nay đâu đó là những người mặc quần áo đẹp, phong cách, sáng sáng chiều chiều quay tiktok và tiền affiliate kiếm về nhiều như nước hoặc là những anh rapper ngồi viết bài, ăn mặc gang gang và lên rap việt mỗi mùa làm Trấn Thành và các HLV gật gù. Nôm na đại khái là kiếm tiền nhẹ, thời thượng, ăn ngon mặc đẹp. Và chắc chắn cái nghề mà kiếm ít tiền là công nhân, tay chân, nông dân. Cái dân Việt mình nhiều người vẫn hằn sâu quan điểm coi thường nghề nông lắm. Ấy thế mà mình đi bán đất quá nửa là những bác nông dân, đá thuốc lào mượt lắm, đi mua đất mặc cái áo xanh phưỡn bụng, tán phét với cô hàng nước, đội thêm quả mũ công nhân. Chả hiểu thế nào mới là sang là phèn. Có nhiều con người vẫn quan điểm rằng cái nghề phèn là nghề tay chân thì phải. Nhưng việc coi nghề nào đó là sang nghề nào đó là phèn thậm chí tuyên truyền về điều đó có thể khiến một quốc gia chỉ rơi vào thu nhập vùng trũng vì một quốc gia là một tổng thể chứ không chỉ một nghề
Vậy từ đâu hình thành nên một nghề? Đơn giản thôi, nhu cầu của xã hội. Khi bạn làm vị trí nhu cầu cao mà ít người làm thì nghiễm nhiên lương phải cao. Nhưng có cao mãi không khi mà ai cũng thấy lương cao đua nhau nhảy dù. Rồi lại quá tải, lương lại rẻ mạt và lại thải loại hàng loạt con người đó là sự thật của thị trường lao động. Cái gì hot thì nó cũng tàn. Gần đây điểm thi vào trường sư phạm bỗng tăng chóng mặt và chủ yếu là khoa sư phạm Anh. Dấu hiệu của hàng ngàn đối thủ tiến vào. Hãy chuẩn bị đi rồi sẽ quá tải, tin tôi đi. Lúc này ai đã bảo vệ bằng thạc sĩ anh văn mới có chỗ đứng hoặc có kinh nghiệm đi dạy 10 năm trời. Còn nếu mới đi học lúc này là quá muộn.
Nhưng mà có một quy luật mà tôi biết là: nhu cầu xã hội sẽ không hề mất. Mà nó chỉ là ít hơn hay nhiều lên, khó tính hơn hay là dễ tính thôi. Ví như nhu cầu hoa quả thì đến nay vẫn cần, nhưng cần thêm hạn chế thuốc bảo quản, hạn chế các loại hóa chất. Và khi cuộc sống đã lên một mốc nào đó, một yêu cầu nào đó thì người ta rất khó để bớt những nhu cầu đó lại và sẽ luôn có một lượng việc làm nào đó thấp nhất là A và khi người ta chú ý và cần nó nhiều thì là A+N mà thôi chứ nghề nghiệp đó không thể nào hoàn toàn biến mất thậm chí kể cả có các phát minh mới nhưng nghề nghiệp nào đó cũng là để đáp ứng nhu cầu của xã hội chỉ là chuyển từ hình thức này sang hình thức khác. Ví dụ như nghề ca sĩ từ ca sĩ phòng trà thì sau đó là có cả ra đĩa CD, ra MV, người ta vẫn mãi có nhu cầu nghe nhạc, chỉ là chuyển từ dạng này sang dạng khác vậy đó. Và cuộc cạnh tranh chỉ có khốc liệt hơn và cần khẳng định mình hơn
Làm thế nào để có nghề và có chỗ đứng
Vậy thì làm thế nào để có chỗ đứng trong một thị trường với các nhu cầu xã hội rộng lớn. Chỉ có học, tiếp thu kiến thức và kĩ năng mới không ngừng nghỉ. Và giỏi tiếng Anh có 2 cách: Một là ở với tây, rẻ thì mỗi tháng bạn làm ra khoảng 7 đến 10 triệu lên hồ tây thuê cùng với người tây hoặc nặng là quăng bạn qua những nước dùng tiếng anh và bạn sẽ dùng đến mức quen thuộc trong 3 đến 6 tháng. Bạn sẽ phải giỏi. Nhưng sẽ giỏi đến một tầm nào đó. Còn cách hai là hãy trở thành 1 nhà nghiên cứu trong nghề nghiệp và học thuật bạn theo đuổi. Vì nếu muốn vươn cao vươn xa chắc chắn bạn sẽ phải sờ đến các tài liệu lưu trữ bằng tiếng Anh. Dịch 1 cuốn sách chưa giỏi thì dịch khoảng 3 đến 5 cuốn. Còn nếu cao hơn nữa thì học toàn bộ tiếng nước ngoài, lấy bằng chính quy nước ngoài. Và nó sẽ khiến bạn giỏi một cách không giới hạn. Và bằng học hỏi cả bằng tiếng anh lẫn tiếng việt bạn hình thành thế giới quan, tìm ra được các nhu cầu mới và lớn, tìm ra được các ngách mới chưa từng thấy. Và đó là lúc bạn mới khởi nghiệp đó. Đừng chỉ nghĩ mở công ty là khởi nghiệp, khởi nghiệp là tạo ra cả ngành mới, ngách mới bằng cách này đó bạn. Và tiếng anh chỉ ở đúng vị trí của nó: người gác đền cho một tri thức đang cần khai phá thôi. Còn STEM cũng chỉ là một lĩnh vực mà người ta có thể nghĩ đến và nghiên cứu.
Quan trọng không phải là bạn học cái gì mới sang mới ngầu mới kiếm tỉ đô. Mà quan trọng là bạn thấy xã hội cần cái gì, bạn có thể đáp ứng tốt nhất cái gì. Và khi bạn làm tốt nhất một thứ mà chỉ bạn thấy và tìm được, không ai có thể làm được hay hơn bạn thì đó là lúc tiền bạc chảy về bạn. Đơn giản vậy thôi. Đừng tư duy ngắn hạn là chạy theo người đã có thu nhập cao, chạy theo trendmaker nữa. Vì trend follower chỉ là người cho thấy rằng trendmaker giỏi cỡ nào và chỉ là kẻ ăn theo mà thôi, phần thằng đã về trendmaker ngay khi trend nổ ra rồi bạn ạ. Tìm một lĩnh vực bạn thấy thích, học nó đến điên cuồng và rèn luyện nó trong thầm lặng, ngày qua ngày, rồi bạn sẽ ở một nơi mà chính bạn trước đây không hề nghĩ rằng có thể bạn sẽ ở đó. Cố gắng lên. Tiếng Anh hay STEM chả cái nào quan trọng bằng cái ý chí dám chọn, dám dấn thân, luôn học hỏi kiên trì đến khủng khiếp của con người. Cố gắng, khổ luyện là bạn sẽ có cuộc sống của bạn. Dám sống, dám làm, lúc đó là lúc bạn sẽ có thể đạt đến điều bạn cần. Ai biết thế cục 20 năm sau sẽ như nào. Nhưng nếu để chọn giữa một người kinh nghiệm 10 năm và một người mới chạy theo trend nghề hot học được dăm năm, ôm sách giáo khoa đại học thì tôi chọn người 10 năm. Và một người làm 10 năm một cái gì đó, chung thủy với một điều gì đó 10 năm luôn luôn ít. Nên là hãy dũng cảm lên, nếu đã đọc bài này thì 3 năm sau đừng quay lại đây yếu nhược với câu:” Nghề chọn người” mà hãy dũng cảm nói” Tôi chọn nghề này” bạn nhé.