Có rất nhiều người từng tin tưởng vào câu nhân chi sơ tính bản thiện. Cho tới khi tôi rủ họ đi bán đất. Nhất là mấy mảnh đất tranh chấp pháp lý và đủ thứ loằng ngoằng. Và thế là họ vỡ mộng. Tôi lại được dịp giễu cợt:” Một giọt máu đào hơn ao nước lã, ao sâu sóng cả máu đào dí nhau”. Có nhiều câu chuyện về cái chứ bản thiện này lắm và có lẽ tôi thử cho bạn một vài câu chuyện nhé

Lưu ý giọng văn cực mạnh, luận điểm đắng cay, đặc biệt WALL ON TEXT dùng cho ai có sức chịu cao

MỘT VÀI THỰC NGHIỆM TÔI THẤY LIỆU CON NGƯỜI CÓ PHẢI TÍNH BẢN THIỆN

———————

THÍ NGHIỆM 40 NĂM VẪN GÂY ÁM ẢNH

Buổi biểu diễn “Âm tiết số 0” cũng tựa như một thí nghiệm tâm lý đo mức độ tàn nhẫn của con người

“Âm tiết số 0” là buổi biểu diễn vào năm 1974 của nữ nghệ sĩ Marina Abramovic, bằng chính cơ thể của mình, cô đã trải nghiệm để tìm hiểu về sự tàn bạo của con người, khi không phải chịu bất cứ áp lực trừng phạt nào.

Marina bảo với khán giả rằng, cô sẽ không cử động, không chống cự trong suốt 6 tiếng đồng hồ, khán giả muốn làm gì cô cũng được.

Cô đặt 72 thứ khác nhau trên bàn, từ những thứ nhẹ nhàng, vui tươi như bông hoa cài tóc, dải lụa, lông chim, chiếc lược… cho đến thứ có thể gây đau đớn, thương tích cho cô như gai bông hồng, roi da, kéo, chai rượu, dao mổ và cả một cây súng đã lên nòng. Khán giả tùy nghi sử dụng 72 thứ đó lên người cô.

Và kết cục mà Marina phải chịu đựng quả thực đã vượt quá cả suy nghĩ của chính cô cùng hàng triệu người dân trên toàn thế giới.

Ban đầu, mọi người chỉ đụng chạm bên ngoài với vẻ tò mò

Khi dạn dĩ hơn, một số người thử dùng dây lụa thắt quanh cổ cô

Thế rồi một số người bắt đầu có hành vi “quá trớn”

Quần áo của Marina bắt đầu bị xé rách

Marina nói: “Ban đầu, khán giả đã rất nhẹ nhàng, có phần nhút nhát, nhưng chiều hướng bạo lực càng ngày càng nhanh chóng. Dần dần, mọi người dùng kéo cắt phăng quần áo, ghim gai hoa hồng vào bụng, nhục mạ, chĩa súng vào đầu tôi và một người đã lấy nó đi”.

Cô nói thêm: “Như kế hoạch, sau đúng 6 tiếng, tôi đứng dậy và bắt đầu đi về phía đám đông. Mọi người đã bỏ chạy, bỏ chạy khỏi một cuộc đối đầu thật sự (với tôi)”.

Kết thúc thí nghiệm, Marina đứng nhìn đám đông với gương mặt đẫm nước mắt và thân thể đầy vết thương

“Nếu bạn để mặc cho đám đông quyết định sự sống chết của chính mình, thì đến lúc nào đó, họ sẽ giết bạn”, Marina chia sẻ sau buổi diễn với những vết thương tràn ngập cơ thể.

40 năm, nhiều người còn nhớ như in hình ảnh Marina sau đó. Khuôn mặt thất thần. Đôi mắt đẫm nước. Bộ ngực trần chi chít vết thương. Và một cành hoa hồng vẫn còn cắm sâu những chiếc gai nhọn trên cơ thể cô gái 28 tuổi.

Tác phẩm kinh điển “Âm tiết số 0” cho thấy rằng khi hoàn toàn không bị trừng phạt bó buộc, sự tàn nhẫn của con người có thể lên đến vô cùng. Đặc biệt là khi chúng ta hòa lẫn cùng đám đông, cảm giác về trách nhiệm cũng giảm xuống, khiến ta có thể hành động hung hăng và bạo lực hơn.

Có lẽ một phần lý do khiến âm hưởng của “Âm tiết số 0” vẫn vang vọng đến hôm nay là bởi nó đặt ra câu hỏi: Nếu chính bản thân ta là những người tham gia, liệu ta có hành động khác họ hay không? Và nếu bỏ qua lông vũ và dao găm, chỉ có internet và bàn phím, liệu bạn có chắc rằng mình chưa từng cùng đám đông làm tổn thương ai đó chỉ bằng câu chữ?

——————————

Nếu con người tính bản thiện thì thử hỏi tại sao họ có thể thực hiện những hành vi như vừa làm với nữ nghệ sĩ? Mà nhất là cô ấy chắc chắn không chống cự? Nếu bản thiện thì tự họ phải tự dừng lại chứ đúng không.

——————

CÂU CHUYỆN Ở STANFORD

Năm 1971, giáo sư tâm lý học Mỹ Philip Zimbardo tiến hành thí nghiệm nhằm trả lời câu hỏi: sự tàn bạo là do bản tính con người hay do môi trường. Thí nghiệm có tên “Nhà tù Stanford”, được tài trợ bởi Cơ quan Nghiên cứu Hải quân Mỹ, diễn ra tại Đại học Stanford vào tháng 8/1971. Cuộc thử nghiệm cũng nhằm tìm hiểu các tác động tâm lý mà cái gọi là quyền lực đưa đến với con người. Nhóm nghiên cứu đo lường tác động của việc nhập vai, gắn nhãn và kỳ vọng xã hội đối với hành vi của các cai ngục trong khoảng thời gian hai tuần. Trước khi thí nghiệm diễn ra, Zimbardo giả thiết rằng hành vi chịu tác động của hoàn cảnh hơn là do tính cách bẩm sinh. Để chứng minh giả thiết, ông chọn các sinh viên để đóng vai tù nhân hoặc lính canh trong môi trường nhà tù mô phỏng.

24 tình nguyện viên được lựa chọn trên tiêu chí khỏe mạnh về thể chất và tinh thần, được chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm lính canh và tù nhân với số người bằng nhau. Các lính canh được lệnh không lạm dụng thể xác tù nhân và được cấp kính râm phản chiếu để ngăn mọi giao tiếp mắt. Các tù nhân đã bị “bắt giữ” bởi cảnh sát thật và giao cho nhóm tiến hành thí nghiệm trong một nhà tù giả ở tầng hầm một tòa nhà thuộc khuôn viên trường Stanford. Các sinh viên đóng giả tù nhân sau đó phải chịu sự đối xử tồi tệ y như tù nhân thực sự theo mô phỏng môi trường của một nhà tù ngoài đời thực. Zimbardo tạo ra một “bầu không khí áp bức” nhanh chóng, mỗi tù nhân được bắt mặc một “chiếc váy” như bộ đồng phục và mang xích khóa quanh mắt cá chân, sau đó bị đặt vào các tình huống khiến họ mất phương hướng, suy sụp tinh thần hoặc mất nhân cách. Các cai ngục giám sát tù nhân rất chặt chẽ. Tất cả người tham gia được quan sát và quay video bởi các nhà thí nghiệm.

Chỉ trong ngày thứ hai bị tù, các tù nhân đã tổ chức một cuộc nổi loạn. Lính canh sau đó phải xây dựng một hệ thống các phần thưởng và hình phạt để quản lý tù nhân. Trong bốn ngày đầu tiên, ba tù nhân bị sang chấn tâm lý đến mức họ được thả ra. Trong quá trình thí nghiệm, một số lính canh trở nên tàn nhẫn và chuyên chế, trong khi một số tù nhân trải qua các cảm giác ghê tởm, áp lực và tuyệt vọng. Zimbardo dự định thí nghiệm diễn ra trong hai tuần, nhưng vào ngày thứ sáu nó đã chấm dứt do sự “ngược đãi tù nhân tăng cao đến mức báo động”. Tiến sĩ Christina Maslach được đưa vào chương trình để thực hiện các cuộc phỏng vấn với cai ngục và tù nhân. Cô phản đối mạnh mẽ khi chứng kiến các tù nhân bị cai ngục lạm dụng.

Thí nghiệm nhà tù Stanford ngay lập tức bị phê phán vì phương pháp và đạo đức. Zimbardo thừa nhận trong suốt thí nghiệm, đôi khi ông cảm thấy mình giống như một giám thị trại giam hơn là nhà tâm lý học nghiên cứu. Zimbardo sau đó tuyên bố “những áp lực xã hội và sự ngẫu nhiên mang tính hoàn cảnh” của thí nghiệm đã khiến cho những người đóng vai lính canh cư xử tồi tệ. Tuy nhiên, nhiều người khác cho rằng mẩu quảng cáo đăng tuyển các tình nguyện viên cho thí nghiệm ngay từ đầu đã “thu hút những người có khuynh hướng độc đoán”. Thí nghiệm nhà tù Stanford về sau trở thành nguồn cảm hứng cho hàng loạt bộ phim như Das Experiment (năm 2001) hay The Experiment (năm 2010). Năm 2015 bộ phim Thí nghiệm Nhà tù Stanford dựng lại chương trình với sự tham gia tích cực của Zimbardo, thể hiện rất sát với sự kiện thực tế.

——————————

Để tôi đặt một câu hỏi nhé: Có phải là quyền lực khiến họ bị như vậy hay không. Hay là thực sự thứ gì đó đang xổ ra trong con người của họ. Có thể sẽ rất nhiều người nói đó là sự căng thẳng hay bất cứ điều gì khác.

—————–

SỰ TẦM PHÀO CỦA CÁI ÁC

Năm 1961, Giáo sư Milgram cùng các cộng sự đã tuyển hơn 40 cho thí nghiệm về “Tác động của hình phạt đối với việc dạy học”, với giá 4 đô một giờ. Người tham dự sẽ đóng vai “giáo viên” hoặc “học sinh”, được chia vào hai phòng khác nhau và tiến hành hoạt động trả bài.

Mỗi lần “học sinh” trả lời sai, “giáo viên” sẽ được nhấn nút giật điện để trừng phạt “học sinh” với cường độ lớn dần, tối đa là 450 vôn.

Điều các “giáo viên” không biết là, họ đang không hề giật điện ai cả, mà các “học sinh” chỉ giả vờ kêu la đau đớn, hoặc đập vào tường van xin dừng thí nghiệm.

Trong suốt thí nghiệm, các “giáo viên” đều tỏ ra lo lắng, song không ai có ý định dừng trừng phạt ở dưới mức 135 vôn. Một số người xin dừng lại ở mức 300 vôn và trả lại tiền. Tuy nhiên, khi được người quản lí đốc thúc và cam kết không ai phải chịu trách nhiệm gì, họ lại tiếp tục ngồi xuống, bấm nút, bất chấp tiếng kêu thét từ phòng bên kia.

Cuối cùng, chỉ có 14 “giáo viên” quyết định dừng lại trước khi đạt ngưỡng phạt tối đa 450 vôn. Milgram dựa vào đó để kết luận rằng, khi không phải chịu trách nhiệm, nhiều người có thể sẵn sàng hành động độc ác hơn dù nó trái với đạo đức.

Thí nghiệm không một giọt máu, không có ai bị hại, nhưng lại cho thấy được bản chất “tầm thường” của sự tàn bạo.

Những con người hoàn toàn đâu có quen biết nhau đâu nhưng mà khi phải vâng lời và có người chỉ đạo và có lẽ có cả chịu trách nhiệm, xem họ sẵn sàng làm điều gì kìa

—————————-

SỰ XÀM XÍ CỦA MÀU MẮT

Bối cảnh

Diễn ra ngày 5/4/1968, tại Riceville, Iowa, Mỹ.

Ngay sau vụ việc của Martin Luther King Jr., Jane Elliott muốn dạy học sinh của mình về định kiến và phân biệt đối xử theo cách trải nghiệm trực tiếp

Thiết kế thí nghiệm

Giai đoạn 1: Thiết lập đặc quyền (Ngày 1)

Jane Elliott tuyên bố nhóm Mắt xanh là những người thông minh hơn, sạch sẽ hơn và ưu tú hơn.

Đặc quyền: Được ra chơi lâu hơn, ngồi hàng đầu, ăn thêm phần ăn trưa.

Gắn nhãn: Nhóm Mắt nâu phải đeo những chiếc khăn quàng cổ màu tối để dễ nhận diện từ xa và không được uống nước chung vòi với nhóm Mắt xanh.

Giai đoạn 2: Sự trỗi dậy của “Bản tính Ác” (Chỉ sau 2-3 giờ)

Sự thay đổi diễn ra nhanh đến mức khủng khiếp, minh chứng cho việc Nhân chi sơ tính bản năng:

Nhóm Mắt xanh (Được ưu ái): Những đứa trẻ vốn hiền lành trở nên hung dữ, kiêu ngạo. chúng bắt đầu nhục mạ bạn bè thân thiết nhất của mình chỉ vì màu mắt. “Mắt nâu” trở thành một từ ngữ xúc phạm.

Nhóm Mắt nâu (Bị phân biệt): Hiệu suất học tập sụt giảm thê thảm. Những đứa trẻ thông minh đột nhiên không thể giải các bài toán đơn giản. Chúng trở nên lầm lì, thu mình và đầy oán hận.

Giai đoạn 3: Đảo ngược (Ngày 2)

Elliott đảo ngược thông tin: Nhóm Mắt nâu mới là nhóm ưu tú. Kịch bản lặp lại, nhưng nhóm Mắt nâu thậm chí còn tàn nhẫn hơn trong việc trả đũa những gì họ đã chịu đựng ngày hôm trước.

Ô kìa khi trao vào tay một tí sự ưu tiên nhẹ nhàng thôi thôi mà đến cả những đứa trẻ cũng vậy. Nào có ai trao cho chúng quyền được xúc phạm người khác đâu cơ chứ, ô kìa mới trao cho tí lời khen có vẻ hay ho thôi mà. Có phải quyền lực làm nó như vậy hay là điều gì trong những thiên thần đang tuôn ra thế. Ô kìa những con người bỗng tưởng mình được ưu tiên, được người khác tôn trọng, được một tí đặc quyền thế là là nghĩ mình thích làm gì thì làm à. Ngay cả với trẻ nhỏ đó.

————————————–

Xin dành 10 phút cho các phật online vào đọc đến đây nếu thấy khó chịu thì mời đi ra

————————

CÂU HỎI NHẸ NHÀNG VỀ VĂN MINH CỦA CHÚNG TA VÀ CHÚNG TA LIỆU CÓ THIỆN

.Nếu chúng ta sinh ra đã hoàn toàn thiện vậy tại sao chúng ta cần pháp luật, tôn giáo, hàng loạt định chế từ hữu hình đến vô hình để đảm bảo an ninh? Chả phải ai cũng thiện thì có ai làm gì ai sao? Bạn nghĩ chúng ta vẫn bản thiện hả? Đọc tiếp nhé

———————-

TÔI SẼ TÌM LẠI CHÚT VỀ PHÂN TÂM

Freud từng nói con người có hai quy tắc: một là tâm trí của chúng ta sẽ làm mọi điều để thỏa mãn xung năng và ham muốn. Thứ hai tâm trí của chúng ta sẽ làm mọi điều để chúng ta tồn tại. Đây là hai nhu cầu cơ bản: sướng cái não và giữ cái thân. Không thể phủ nhận đây là hai nhu cầu cơ bản. Vậy thì tôi sẽ đặt ra câu hỏi: thế bạn có nghĩ rằng con người làm ra lúa gạo, chờ vài tháng ngoài cánh đồng sướng hơn, hay là vào đại một nhà nào đó, “cầm nhầm” một ít thóc lúa từ trong nhà ra sẽ dễ hơn và sướng hơn. Đó là lý do phải có hình phạt, phải có điều tra, phải có luật. Để răn dạy, để người ta phải biết được là nếu nhỡ “cầm nhầm” thì chi phí cơ hội cao còn hơn cả làm ra và cũng là để bảo vệ nữa. Chứ để yên thì ai cũng “cầm nhầm” cho nó sướng chứ tội gì phải cày cấy đúng không? Thế có phải con người tính bản thiện không? Hay chỉ đơn giản là chúng ta không thích thú với sự phiền hà vì khi chúng ta làm điều gì đó sai chúng ta biết người kia sẽ làm phiền ta? Ngay như thực nghiệm trên Marina Abramovic không làm gì phiền hà, gây ảnh hưởng đến những lợi ích con người đó đấy thôi. Bản thiện đâu sao không phanh cái đám đó lại? Ơ kìa gọi ai đó phanh lại đi, có thể cô ấy phải hỏi thăm bác sĩ cả tuần giời đấy. Và cuối cùng cái thiện có hiện diện hay không tôi không biết, nhưng cũng không đủ mạnh. Vì có ai muốn dây vào cái đám đông hung hăng đó cho đau đớn không? Trong khi đều biết đó là thiện? Tôi hỏi lại: thế bản chất đó là thiện hay không muốn phiền hà. Ngay trong thí nghiệm đó cái không muốn phiền hà nhiều hơn đấy. Ai chả biết việc đám đông kia làm là sai. Cô gái đó bị đủ các hành vi quá trớn mà. Ngay cả với người qua đường không hề được ai kể cũng phải biết điều đó chứ. Ai chả biết cô gái đó có thể đi gặp bác sĩ cả tuần trời. Cái sự ảnh hưởng sức khỏe nó rất rõ ràng khi một con người đối mặt với câu chuyện của cả đám đông là cái chắc. Đám đông đó tôi không chắc có ai là anh nào vào diện “tất xanh mặc đồng phục” nhưng chắc chắn không thể có cảnh bị tóm lên phường uống chè và cũng không thể nào là cảnh tóm một cô đi chơi với chị mai thúy cả. Thì cái sự hỗn loạn đó chắc chắn là một đám đông với một cô gái cô độc không thể kháng cự. Nhưng sự không muốn bị làm phiền chiến thắng, về nhì là sự hỗn loạn của đám đông, cuối cùng là cái thiện hiểu rằng cô gái đó bị tổn thương nhưng không đủ cản lại đâu. Nó nằm ở đâu đó trong não, không đủ thành hành vi mà nếu có thành hành vi thì quá yếu đuối so với kết quả cuối cùng của thực nghiệm được ghi chép lại

———————

LẬT LẠI CHÚT VỀ CÂU: NHÂN CHI SƠ TÍNH BẢN THIỆN

Dần dần trong quá trình tự tìm hiểu và nghiên cứu của tôi thì tôi bắt đầu nghiệm lại cái câu này. Bằng cách soi chiếu sang các nhà nghiên cứu động vật. Tôi lại đặt một câu hỏi lý thú:” Tại sao chúng ta nghiên cứu các loài khác toàn là vào cái lúc mà chúng đã hình thành đầy đủ mọi cơ quan và sự phát triển ít nhất là về hình thể, tham gia vào bầy đàn của chúng một cách đầy đủ thế tại sao chúng ta lại vội vàng kết luận về chính giống loài của mình vào thời điểm chúng ta còn ẵm ngửa nằm nôi và chưa hoàn thiện mọi mặt? “ Vậy có phải là quá hàm hồ và vội vã không? Và người trưởng thành thì sao. Có thiện có ác. Cái này là chắc chắn. Nhưng bảo hoàn toàn thiện hoàn toàn không. Tất nhiên cả ác. Và tôi có thể kết luận được về câu nói này là một nỗ lực vụng về trong việc tách loài người khỏi những áp lực và những hệ thống của xã hội và văn minh, thậm chí coi những cái điều kia là ràng buộc hay một cái gì đó “nhân tạo”, phi tự nhiên để xét về con người. Ấy thế mà chúng ta nghiên cứu về một cái loài nào đó chúng ta lại phải rình mò chúng sinh hoạt trong chính bầy đàn và tổ chức bầy đàn của nó, xem từ con non đến trưởng thành. Cũng lạ lẫm đấy. Cái xã hội của cái giống loài đó như loài kiến chúng ta coi là tự nhiên trong khi những thứ mà con người tự phát kiến chúng ta không coi là một phần bản chất chăng nếu như theo cách nhìn nhận này? Thậm chí tôi có thể thấy đây là cách người lớn quan sát một đứa trẻ nhỏ. Vậy nếu đứa trẻ nhỏ quan sát chính chúng thì sao. Nó có nói là bạn bè của nó hoàn toàn thiện không. Vậy thế tại sao có những trò đùa ác? Nếu bạn chỉ nghĩ đó là trò đùa thì xin lỗi bởi vì bạn đã lớn hơn đứa trẻ nhỏ để những trò đùa đó ảnh hưởng đến bạn. Nó giống như kiểu: bạn có 1000 đồng mất đi 5 đồng thì cười xòa còn khi bạn có 10 đồng mất đi 5 đồng thì bạn khóc vang trời.

—————————-

KẾT LUẬN CỦA TÔI VỀ CÁI XUẤT PHÁT ĐIỂM CỦA LOÀI NGƯỜI

Con người tính bản năng chứ không hề bản thiện. Bớt dùng nhân chi sơ. Bởi vì con trẻ không phải là đối tượng nghiên cứu phù hợp để nói về bản chất giống loài của chính chúng ta. Không thiện không ác. Nhưng là bản năng. Thậm chí có thể nói bản năng như thú. Đói thì ăn, khát thì uống,…. Đó là sự thiếu hiểu biết và cần được dạy dỗ là vậy. Nhưng nếu bảo bản thiện không thì không. Chính vì thế mới có cái câu:”Cháu nó có biết gì đâu” để xin lỗi xoa dịu khi có một vấn đề nào đó do trẻ nhỏ gây ra. Nhưng vì cháu chưa biết gì nên mới vô tình gây ra nhiều vấn đề đấy chứ. Một bản năng có thể được hiểu lúc này là chúng ta không hề muốn bị làm phiền. Nên nếu con người bản ác đúng không, không nhưng bản thiện thì cũng không nốt. Nên là bớt lý tưởng hóa mấy đứa trẻ con lại. Con người với tôi là loài hướng thiện, chứ bản thiện thì chúng ta đã không cần hiến pháp làm gì. Chúng ta cần dạy dỗ nhiều để có thể biết thiện ác đấy. Chứ cuộc đời nào có con rồng để ai cũng có thể mặc giáp cưỡi ngựa là hiệp sĩ đâu

——————–

NGUỒN GỐC CÁI THIỆN VÀ KIẾN THỨC, HAI ĐIỀU CƠ BẢN CỦA VĂN MINH

Chúng ta đang dạy cho con cháu của chúng ta rất nhiều về hai thứ này nhưng có phải lúc nào chúng ta cũng nhớ hoàn toàn nguồn gốc của nó từ đâu hay không?

Với cái bản chất con người như trên thì tôi đã từng đặt câu hỏi: Thế văn minh của chúng ta từ đâu và cái thiện từ đâu ra? Thế thì chúng ta phải nghiên cứu một chút về sinh học. Loài người như hiện nay không phải tự nhiên mà có. Ngay cả cái cơ thể gần như trụi lông, không đuôi của chúng ta cũng là cả một quá trình. Nhưng ngày xưa tôi vẫn nhớ như in câu nói của cô giáo sinh học của tôi:” Chúng ta là loài động vật có vú trên cạn rất hiếm hoi có có não to hơn mặt”. Một trong số những điều đó chắc chắn là từ lửa. Nếu bạn đọc về phản ứng oxi hóa thì phản ứng cháy khi ở nhiệt độ cao các chất kết hợp với oxi sẽ phân giải các chất từ lớn đến bé của một vật chất thành các chất nhỏ hơn. Và từ đó chúng ta không cần cái dạ dày phức tạp như lũ bò để tiêu hóa cỏ và phải có lực cắn như cọp để tấn công muôn loài. Chúng ta đã thoát kiếp ăn sống nuốt tươi, bằng chứng là có lẽ giờ này nếu ăn sống mà không kèm những cách chế biến kha khá con người sẽ đau bụng ( joke nhẹ: điều này không chắc ở Ấn Độ). Cuộc sống của con người không còn chỉ xoay quanh mỗi ăn và ăn nữa mà còn có cả tư duy. Chính vì thế não của chúng ta mới to hơn mặt, tiến hóa trở nên phức tạp dần, tạo ra các phát kiến. Chúng ta dần có tư duy trừu tượng thông qua một quá trình mà chúng ta gọi là:” khai thác tự nhiên” từ đó tạo nên khoa học tự nhiên là thế. Nhưng chúng ta cũng phải hiểu chính con người là đối tượng cần khai thác. Thế là khoa học xã hội ra đời đấy thôi. Vậy kiến thức có thể nói là đi từ quá trình khai thác vạn vật bao gồm cả chính con người. Đây là nguồn gốc của kiến thức. Kiến thức được hình thành qua quá trình khai thác cả tự nhiên lẫn chính loài người. Tôi gọi là khai thác cho dân giã đúng hơn là điều khiển, chỉ huy. Có thể đó bắt đầu từ đám đông săn bắn hoặc đắp đê chống lụt. Nên nhớ kiến thức được xuất hiện từ quá trình vượt qua vấn đề trong việc khai thác cả tự nhiên cả con người, và nó sẽ có kèm theo cả sự mệt mỏi, căng thẳng kết tinh trong nó. Cái quá trình tích lũy tri thức đó bạn cần phải trở thành một con người mạnh mẽ để khai thác tự nhiên đó

————————–

Còn cái thiện? Chúng ta phải điểm lại quy luật thứ hai của Freud. Chúng ta phải đi đến một thứ: hôn nhân. Bạn có bao giờ để ý: tại sao chúng ta lại có những thứ có phần không tiến hóa lắm không? Chúng ta quay trở lại một phần rất quan trọng của cuộc sống: Kết hôn và duy trì nòi giống. Ngày xưa bạn nghĩ rằng tổ tiên chúng ta sẽ phí một ngày chỉ để lôi một đống hoa dại về để khắp cái hang rồi rước chỉ một cô người nguyên thủy về ấy hả? Sai lầm rồi. Nhân chi sơ tính bản năng, chúng ta sẽ tìm thấy hình bóng của tổ tiên đâu đó tương tự mấy loài thú đó. Trước hết cần hiểu loài người là loài hôn nhân 1-1 về bản năng hay không? Hãy nhìn chim yến loài hôn nhân 1-1 tiêu biểu. Nếu bạn từng hái tổ yến hay nghe câu chuyện của những người hái tổ yến thì nếu lỡ hái hết tổ, chim mất tổ thì một con sẽ 44 và con kia đi theo. Đấy mới là hôn nhân 1-1 tuyệt đối. Còn loài người nếu bảo chúng ta là 1-1 từ bản năng và tuyệt đối là hoàn toàn sai. Chúng ta nhìn vào mấy con vật hoang dã. Đâu đó các bạn sẽ thấy cái cảnh mấy con đực đánh nhau để giành con cái đúng không. Ồ thật là nghi lễ. Nhưng đó là những con thuộc diện hot hot trong đàn thôi tin tôi đi. Còn xấu xấu, chán chán như Thị Nở chỉ có gặp cỡ Chí Phèo vào một đêm không trăng ngủ ngoài ruộng thôi. Nó đơn giản như hành vi của mấy chú hamster đực bị thả rông làm cỡ 100 con cái có bầu thôi ấy mà. Vâng nếu trong đầu bạn hiện lên cái gì đó thì xin chúc mừng đó là hấp diêm. Tức là sao. Minh họa nhé: lấy cái cây hay hòn đá, oánh cho hết sức chịu hoặc ít nhất phải nằm im hoặc không thể phản kháng, phệt, chuồn. Bạn cần bằng chứng sao. Thế tại sao có mẫu hệ trước phụ hệ. Trong sách sử ngày trước có ghi cái điều đó đó. Vì người đàn ông làm xong chuyện đó thì bỏ đi, mặc kệ người phụ nữ sinh con. Cái này tôi không biết các bạn về sau có được học không, nhưng cái năm đó sách lịch sử tôi học có ghi vụ này. Sau đó người đàn ông ở lại thì mới thành cái phụ hệ đó. Vậy thì cái quá trình chuyển tiếp đó thì sao? Người phụ nữ đâu phải vô tri. Họ sẽ dần ý thức được cái thứ nào là cái thứ sẽ dễ thô bạo và hấp bao diêm mình chứ. Thậm chí họ sẽ bắt đầu che chắn bản thân dần. Đó cũng là một trong số những lý do khiến quần áo ra đời. Che chắn bản thân. Nói sao nhỉ trong kinh thánh có nói về vụ này đại khái là khi người phụ nữ ăn trái cấm bắt đầu hổ thẹn vì bản thân không có gì che nên mới kiếm cái gì che lại. Chứ thời nguyên thủy lúc đó chúng ta còn lông và có mấy cái hang thì tôi không nghĩ lý do vì lạnh là lý do đầu tiên đâu. Nhưng sau đó họ bắt đầu chọn những anh trai bớt hung hăng hơn để đi cùng và duy trì nòi giống thay vì những anh hung hãn. Mà dấu hiệu của hung hãn là gì: lông rậm, hàm to……. Phải nhìn nom an toàn tí các chị mới chọn. Đó chắc chắn là một trong số những lý do khiến lông của loài người ngày nay lún phún đó. Bên cạnh đó thì đã che thân lại rồi nhưng các chị lại thích khiến cho người kia có thêm thiện cảm. Vâng quần áo bắt đầu được cắt xẻ. Đó là bước đầu của cái đẹp. Nó là để điều khiển và tác động tâm trí, đặc biệt là bản năng theo ý muốn mà căn bản ban đầu mục tiêu là hướng đến chọn người phối ngẫu an toàn. Thậm chí có thể nói đây là một trong những bước đầu của ngành khoa học xã hội luôn đó.

———————-

Tri thức của chúng ta thì ra đời từ sự khai thác và dám thử nhưng mà cái thiện lại ra đời từ sự chung sống và cơ sở là gia đình. Và đôi khi hai cái thứ đó nó mâu thuẫn với nhau là thế đó. Nó kết lại thành nền giáo dục dạy chúng ta cả tri thức và cái đẹp đó. Cái thiện, cái quy chuẩn trong xã hội là chúng ta dạy dỗ nhau xuất phát từ những quá trình này đó. Con người phần lớn chúng ta đến từ vô tri. Nó không ác là đúng nhưng chắc chắn nếu bạn bảo nó hoàn toàn thiện là sai. Nếu nó hoàn toàn thiện thế tại sao phải cần đến giáo dục làm gì. Con người thiện thì vẫn có thể sống với nhau mà, không đụng chạm đến nhau là được chứ có cái gì đâu đúng không

————————–

Vậy nên đó là lý do chúng ta có thể nói câu tại sao xã hội lại phức tạp. Bởi vì nền văn minh đó vừa cần chúng ta có sức mạnh vạm vỡ, có uy lực để khai thác tự nhiên nhưng lại vừa có một yêu cầu chúng ta phải mềm mỏng để không làm gì ảnh hưởng đến ai. Cái đẹp và cái tri thức nó đi từ cuộc sống của chúng ta như thế nào để dần trở thành tiêu chuẩn con người đó. Nó làm tôi nhớ đến cái con mèo của Schrodinger mang cái đặc tính dở sống dở hẹo từ đó đẻ ra cái thuyết lượng tử có cái thể loại lưỡng tính sóng hạt là vì thế. Đây mới là cái thiện đấy. Nó là tập hợp tri thức xã hội được tích lũy ngàn đời để dạy nhau. Chúng ta dạy nhau thiện từ cái đẹp và tri thức đó. Con người vừa phải hữu dụng để cứng đúng lúc nhưng lại phải mềm đúng lúc để có thể mỗi người cảm thấy rằng ta không làm gì bất lợi cho ai. Chứ xin lỗi ai bảo sinh ra chúng ta đã thiện thì tôi xin phép chào, bắt tay và rửa tay khẩn cấp. Thêm nữa ai nói trẻ em ngây thơ trong sáng vô hại, chắc tôi phải rửa tay cả ngày. Nhưng mà ngay từ đầu cái tiêu chuẩn về thiện nó xung đột lắm. Vừa phải đủ mạnh mẽ để khai thác tự nhiên, vừa phải mềm mỏng vừa đủ để không làm gì bất lợi cho ai. Cũng chính vì những xung đột này nên ngành dịch vụ mới hay gặp phải mấy vị khách ra thể loại brief cái gì cũng muốn, thậm chí đôi khi tôi hay dùng hình tượng con hợi biết bay để nói về hình dung của con người, vừa phải có cái nọ, vừa phải đạt cái kia mà cái nọ đôi khi nó đấm vào mặt cái kia như nước với lửa. Ấy thế mà Game Freak vẫn cook ra được con pokemon có cái song hệ lửa lai nước tồn tại được, đúng là trí sáng tạo của nhân loại không gì là không thể. Nhưng đó chỉ là thế giới Pokemon thôi, mời đoàn mình quay lại với thực tại. Ngoài đời thì có thể thấy cái sự khốn khổ để chiều được cái nguyện vọng đó trong “Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng” khi mà con gà chỉ vì nắm thóc vẽ tòe loe cái tranh của đoàn đi thỉnh kinh có cái còn như tài tử Hàn Quốc cuối cùng bức nham nhở nhất được chọn đó thôi. Vì đám tiểu yêu nào có tivi mà được xem Tây Du Ký để mà biết Đường Tăng toàn bị yêu nữ gạ cưới làm chồng đâu. Nó gọi là xung đột giữa vừa đòi vẽ đẹp trong khi đẹp là gì không biết đó. Trong xã hội cũng thế không phải cái gì ta yêu cầu cũng là cái ta biết và thậm chí các yêu cầu đó còn có tính xung đột cao nữa là đằng khác. Và chính con người cũng tự ghi vào lòng hàng triệu năm là cần phải có người vừa hữu dụng tột cùng khi khai thác điều mà mình muốn nhưng cũng phải dễ điều khiển là vì thế. Chính vì những điều nguyên thủy này mà xã hội đã sẵn những xung đột rồi. Và chúng ta phải hiểu đó là xã hội. Nó có những sự xung đột và mâu thuẫn để ta không bao giờ thả rông mình là vì thế. Xã hội được xây nên bởi tri thức và cái thiện, nhưng thế có nghĩa là xã hội không chắc là dễ dàng mở lòng với cái sai và sự vô tri. Nhưng xã hội là thế, nó không chỉ có một chiều mà nó đa chiều vạn dạng thậm chí các chiều đó đá thẳng vào nhau nhưng vẫn cứ tồn tại mà không hề có triệt tiêu, thậm chí nó lại còn là nền tảng vậy đó. Nhưng chính vì điều này nó khiến cho mỗi con người bắt buộc phải tỉnh táo, không thể thả trôi theo một hướng mà phải nhìn nhiều hướng, ngó nhiều đường mà đi. Bất cứ lúc nào cũng thế

————————–

Nên hãy nhớ dùm cho cái tri thức và cái đẹp là hai trong số những viên gạch cực kì quan trọng để tạo nên văn minh của con người. Nhưng nhiều khi những cái này tạo ra những tiêu chuẩn về con người nó không có tí liên quan thậm chí đối lập nhau. Nó chằng chịt, nó phức tạp lắm. Nhưng chính vì thế nó mới đòi hỏi sự tu dưỡng và nghiêm cấm một sự tuềnh toàng nào. Điều này cũng để đảm bảo xã hội không dựng nên từ sự cẩu thả và đặc biệt là từ sự vô tri. Nhưng vô tri là đặc tính của điều gì. Của cái thứ mà chúng ta gọi là nhân chi sơ đó. Trẻ nhỏ. Nên chính điều này nó lại càng khiến chúng ta phải hiểu: con người là loài hướng thiện chứ không phải bản thiện đâu. Thiện ác là tiêu chuẩn được xã hội dựng lên và định hình. Nó còn chả có tẹo gì liên quan đến cái bản sơ của con người. Nên trẻ nhỏ nó có thể dùng thiện ác mà phán được không thì gần như không thể. Nhưng nếu nói trẻ nhỏ khi sinh ra là vô tri, vô kỉ luật, không theo bất cứ lề thói hay định hình gì của xã hội hay gần nhất là ngay cả bố mẹ của chúng thì chắc chắn đúng. Vậy cách giải quyết bài toán là gì. Đọc tiếp để biết

—————————–

MỘT THỨ CHÚNG TA GHÉT: QUYỀN LỰC. HAY LÀ TRẺ CON THẬT SỰ NHƯ NÀO

Trong cái thời buổi này sự hơn thua quyền lực còn tới tận cả những cái giá trị vô hình từ cái dòng đăng trên mạng vô tình chỉ trích bản thân đã xù lông lên bởi các bông tuyết. Nhỡ đi comment mà cũng có thể thành content và bị trích dẫn lung tung là chuyện cũng bình thường thôi. Nhưng quyền lực nguyên thủy nằm ở đâu? Gia đình. Chắc chắn là gia đình. Có một cái thế hệ như tôi sinh ra không thích cách dùng quyền lực tòe loe mà lạm dụng lên vợ lên con của một thế hệ phụ huynh trước nên mới không thích kiểu giáo dục đó của phụ huynh đó. Nhưng gia đình là nơi đầu tiên cho thấy thế nào là quyền lực. Đòn, roi, ….. vào kỉ luật vào điều răn của bố của mẹ, con cái phải được dạy. Rất nguyên thủy luôn. Nơi đầu tiên xuất phát điểm của quyền uy chính là gia đình. Nếu không có xem hỏi Freud xảy ra cái gì nhé. Có thể ông ấy hơi quá nhưng mà chuyện gần gần mức đó không phải là không có. Quyền lực về nguyên thủy được tạo từ nỗi sợ để con người có thể chung sống một cách hòa hợp dưới sự chỉ dẫn của một ai đó. Chứ đừng chỉ nghĩ đến cái ngai và cái vương miện, cái đó là sau cùng tận sâu rồi. Cái điều đầu tiên đó là gia đình. Vì nếu bạn đã đọc chi tiết thì nhân chi sơ tính bản năng và nó rất hoang dã. Để tôi nhắc lại cho khỏi quên: nếu tính bản thiện thì tại sao phải có những quán coffee cấm trẻ nhỏ. Vì chúng rất mất kiểm soát. Vui thì cười, buồn thì khóc mếu, không được chiều thì ăn vạ. Nếu không đúng thì tại sao lũ trẻ con vào phá hoại đống mô hình đi. Tại sao cái tôn trọng riêng tư phải dạy

—————————-

Tôi xin đặt câu hỏi cho mỗi con người nói câu:” Trẻ em như tờ giấy trắng” thế các vị đã biết giấy trắng có nghĩa là gì chưa? Giấy trắng có phải là hoàn toàn trong sáng không. Hay là mới sinh ra chưa được dạy dỗ một tí tẹo nào và chưa có gì trong đầu. Hãy nhớ:”Đến cả Không Tử sinh ra cũng chưa biết chữ”. Chỉ là hai cách nói cho một vấn đề nhưng chúng ta sẽ phải nhìn theo nhiều phương diện. Trẻ con không phá hoại là trẻ chỉ nằm nôi thôi. Còn đã vô tri khi biết đi biết nhảy là đã đụng đã phá. Với nhiều gia đình trẻ chỉ dễ thương khi nó chưa biết nói. Biết cãi một cái là bắt đầu ầm ỹ, rất đỗi bình thường. Đến lúc đó mới phải có lễ phép mới phải dạy là vì thế đó. Lúc đó có phải dùng quyền uy không? Có chứ. Nếu không dùng thì lại vô tư nhảy lên cái cốc vỡ rồi ngồi khóc, báo hại tiền thuốc rồi bác sĩ. Bạn sẽ chọn quy tắc bàn tay phải với con hay để con ném cốc vào cái tivi cho vỡ toang ra nào. Bạn nghĩ dạy dỗ bằng lời lúc đó cho con hiểu rằng là à thế này là phá hoại sao, là không đẹp sao. Có những tình huống của trẻ rất vô tri và rất vội vàng. Lúc đó bạn sẽ phải hiểu thế nào là “lúc khẩn cấp bạn không thể ngồi lắp ráp cả cái xe tank để ứng phó được đâu” (câu nói của một ông anh bên quân đội của tôi kể). Và khi trẻ vô tri có rất rất nhiều thứ nó là tình huống chứ bạn không bao giờ có thể chuẩn bị hết. Bạn dạy con không ném cốc thì mai nó sẽ cầm cái điện thoại mà ném. Cấm con đập bát thì mai con sẽ cầm cái laptop đập. Bạn không cấm được đâu. Nó có thể là một trò chơi nào đó của trẻ. Bạn nghĩ bạn ăn chay trường niệm phật tận 10 năm con bạn sinh ra sẽ không nghịch khi nó biết đi và biết nói thì bạn lầm rồi.

———————–

Hãy nhớ điều này trẻ vô tri chưa chắc là trẻ ngoan ngoãn và bản thiện. Trẻ chỉ ngoan nhất là khi nằm nôi mà thôi. Sinh ra là loài người, ông trời mang trẻ đến với bản năng chứ đâu phải đến với một trí tuệ toàn tri đâu. À có thể tạm thời loại ra anh bạn phương bắc vì tôi thấy trùng sinh nhiều lắm. Trẻ đến với cuộc đời với không một chữ nghĩa nào và cần được học hỏi rất nhiều, cũng lâu lâu mới có thể biết nói đấy. Biết chạy là sẽ nhảy múa, biết nói sẽ biết cãi mẹ thôi. Mà cũng chả thể gọi là cãi. Cái lý lẽ ngô nghê em bé đang học nói mà. Có chăng là nhiều gia đình gọi đó là cãi vì họ thiếu kiên nhẫn mà thôi. Nhưng nói sao nhỉ nguồn lực để kiên nhẫn với một đứa trẻ là vô vàn. Vì tụi nhỏ vô tri nên là bất cứ điều gì cũng mang lại vấn đề. Từ cái cạnh bàn quá cứng đến cái sân beton gây trầy, và có thể gây rắc rối cho người xung quanh. Nếu không tại sao có những địa điểm không chào đón trẻ nhỏ đang dần rộ lên nào, trung thực đi. Vô tri không đồng nghĩa với thiện lương, chớ đánh đồng. Vô tri tức là cần có sự đồng hành và dạy dỗ. Tất nhiên dạy dỗ thì phải có quyền uy, nhưng dùng sao cho đúng mà thôi. Xã hội của chúng ta liệu có dễ chấp nhận sự vô tri mà vô tình sinh tội không. Có thể chấp nhận nhưng nó chỉ có giới hạn mà thôi. Bây giờ tôi chỉ cần nhắc lại một vụ việc: Trẻ ở trường đánh bạn hẹo não. Ngay trong tâm tưởng của từng con người là đã cáu rồi đó. Tìm google đi vụ đó có thật. Biện pháp là gì ai cũng có thể tìm. Pháp luật vẫn hiểu cho sự vô tri và sinh tội nhưng mà vẫn phải đi giáo dục lại. Sự nhân từ của nhân loại có giới hạn. Xã hội có sự nhân từ giới hạn nhưng mà với sự vô tri thì ko. Và sự vô tri của trẻ vốn dĩ phải là gia đình dạy, chứ đừng để nó chạy lon ton ra xã hội và gây phiền hà. Còn dung túng cho vô tri hả tôi chỉ cần đặt tình huống: thanh niên ở Nam Định đi oánh người sau đó được tha bổng vì tâm thần. Đọc lên thì chắc chắn có người không tin vì chắc chắn có thể có chạy giấy rồi, chuyện dễ gặp ở nước ta mà. Nhưng kể cả đó là vô tri thật đi, gặp bệnh thật đi thế bây giờ hỏi câu: ai thả rông cho cái thể loại đã không bình thường lại đi lung tung. Đó đơn giản vậy thôi. Con trẻ luôn vô tri và vô tri không đồng nghĩa với thiện lương. Nhất là chúng có thể không đi theo một cái kỉ luật hay một tư duy giả định nào

———————————–

Và hỡi những con giời ngây thơ ơi, phụ huynh dễ dạy con nhất lúc nào? Là khi không bao giờ phải lo cơm áo gạo tiền, cứ thế mà chạy tung tăng theo con từ sáng đến tối mịt đó. Con làm hỏng làm vỡ cái gì kí rẹt cái séc để người ta đến nhà băng mua lại gấp 5 gấp 10 món đồ bị hỏng. Đó là điều kiện lý tưởng đó. Đơn giản chưa. Nếu được như thế thì chắc chắn là sẽ chạy theo con được thoải mái, mà lo từng cái móng chân, từng cọng tóc. Tin tôi đi đến Elon Musk chưa làm được đâu. Vì bạn nhìn xem kiếm tiền, làm ăn nó là phần tất yếu của cuộc sống thậm chí gắn liền với con người hơn cả đẻ đó. Có những quốc gia rất giàu có như Nhật Bản mà vẫn bị giảm sinh đó thôi. Có thể ngừng đẻ nhưng chớ nói chuyện ngừng kiếm tiền. Vì tiền vẫn tiêu hàng ngày nên là cái trạng thái này nó chả bao giờ thành hiện thực. Mà nhất là khi chúng ta vừa có hàng loạt câu chuyện thuế má mới. Thuế tăng một đồng có bình tĩnh được không thế hả mấy con giời ngây dại? Hỡi ôi những cái lớp học dạy phụ huynh lúc nào cũng phải kiên nhẫn với con gần như đến vô hạn trong bao nhiêu cái tình huống giả định tôi gặp mà mấy con giời đó quên mất một giả định tối quan trọng: bố mẹ nào cũng đang phải kiếm tiền, phải vật lộn ở trên một đất nước mà chúng ta đang phải gồng lên với những chi phí sống đang chơi trò đuổi bắt với phi thuyền của NASA còn lương thì vẫn đang chill như nhạc của Đen Vâu ấy. Họ có còn bao nhiêu cái trí lực để bình tĩnh với con không hay thậm chí để mà nhớ những cái thuật ngữ phức tạp lộn xộn mà nửa cái cuộc đời chưa chắc có nghĩ đến hay không, hay là vào tình huống bất ngờ thì vớ được cái gì thì vớ cho lẹ và con trẻ luôn luôn là bất ngờ đến mức rất nhiều người phải thốt lên:” Thế mà nó cũng nghĩ ra được” bởi sự vô tri của trẻ. Một sự ngây thơ đến mù quáng. Sự kiên nhẫn của phụ huynh đang ngày một bào mòn khi chi phí sống ngày càng tăng. Nếu không có tiền thì bố không thể đưa con đi viện nhưng nếu kiếm tiền thì bố chưa chắc có thể kiên nhẫn dễ dàng với con. Xin lỗi đó là cách dạy con sau khi con gây ra sự việc chứ cách dạy con rườm rà đó không phải là cái cách ứng phó với sự vô tri của con đâu. Nếu vẫn coi vô tri là thánh thiện thì xin lỗi đừng chỉ cho bất cứ ai về dạy con đó là hại xã hội lắm. Hai thứ này khác biệt nhau rất nhiều thậm chí đối lập nhau nhiều lắm đấy

————————

Với cả trẻ con nó từ khi đẻ nó mang đến một điều gì. Sự trong sáng một cách rất thu hút. Bé nào càng dễ thương người ta càng muốn nựng. Nó thu hút sự chú ý vô cùng. Vì sao. Với tôi đó là một cơ chế sinh tồn thượng đế cho đứa trẻ. Mới đẻ thì làm sao có thể chạy tung tăng như ngựa gặm cỏ mà sống. Nhưng đâu thể xấu quá, con người không có cảm tình nuôi thì sao. Có thể gọi đó là một giả thuyết của tôi đi. Còn hầu hết chúng ta thấy một phiên bản nhỏ xíu, không một căng thẳng, vẩn đục thì ai chả thích nào, nhìn nụ cười trong sáng cái mát lòng chứ. Có rất nhiều lý do để người ta muốn lại gần một đứa trẻ. Nó mãnh liệt lắm chứ. Và với tôi thì tôi đánh giá sự đáng yêu của đứa trẻ thu hút mãnh liệt hơn nhiều so với sự nóng bỏng của một cô gái. Đôi lúc tôi khó cưỡng được việc ra nựng hay chơi ú òa với một đứa trẻ đáng yêu hơn nhiều so với việc tìm phim Nhật Bản đấy. Đứa trẻ có biết về sức hút của bản thân không? Có đứa biết có đứa không. Sao mà không biết được khi ai cũng đến mà chơi với nó mà cười với nó. Có mỗi cái ông mặc áo may ô quần đùi và cái bà mặc cái áo quê quê ở nhà là thi thoảng nhăn nhó vì cháu nó lỡ làm vỡ cốc thôi, chứ ai chả cười tươi với cháu từ khi cháu được bế đi chơi hóng hớt khắp làng để ăn cho hết bát bột chứ. Bởi họ có phải chịu trách nhiệm về con bạn đâu. Có khi con bạn làm vỡ cốc nhà bạn nó chạy qua nhà hàng xóm ăn vạ vì cốc là của nhà bạn nhưng trong mắt hàng xóm chỉ là đứa trẻ khóc lóc đang thương .

———————————

Và tôi cho bạn một tình huống này: Trẻ ăn vạ. Giãy đành đạch. Giữa cái sảnh siêu thị. Có thể vì bất cứ cái gì. Nhưng khi đó chắc chắn đứa trẻ thả phần thú của nó chạy tung tăng ra, thậm chí có đứa sẽ cố tình ăn vạ. Có thể vì bất cứ lý do nào. Có anh bạn tôi gặp điều này rồi. Tôi nhìn anh bạn tôi thảm thương lúc đó. Ngồi cố gắng làm theo mấy cái biện pháp đã học trong sự luống cuống như con gà tập bơi theo con vịt lần đầu tiên và luống cuống trên mặt nước một cách đáng thương ở giữa cái siêu thị cả chục người nhìn. Tôi chỉ bảo câu:

-Anh bế bé ra ngoài, quắp chặt vào không để cháu giãy giụa quá đà. Cách ly cháu khỏi chỗ đông người, và anh nghiêm cấm được nói bất cứ một câu nào cho tới khi bé ngừng khóc, ngồi yên ở đó cạnh con không làm gì. Anh ngồi ghế trước con ghế sau cũng được.”

Anh ngần ngừ suy nghĩ rồi bế ngay con ra ngoài xe. Sau đó một hồi sau ầm ỹ tiếng ồn bắt đầu hạ xuống. Rồi sau đó anh mới vòng ra sau nói chuyện. Lúc đó mới ra vấn đề. Lúc đó tôi mới bảo:

-Cái lúc đó anh dỗ con giữa cái sảnh lúc đó thì tiếng ồn vang đến bao nhiêu người thì đó là bấy nhiêu người bị làm phiền và anh có thể bị làm phiền bởi bấy nhiêu người. Con là của anh và rắc rối con gây ra thì người ta không hỏi con mà sẽ hỏi anh. Lúc đó không phải chỉ đơn thuần là mất mặt. Mà là tín hiệu nguy hiểm. Não của anh đang báo là có hàng chục người ở cái sảnh đó có thể gây rắc rối với anh. Tâm trí anh em không biết đó là anh có cảm thấy mất mặt hay không, nhưng không thể loại bỏ việc đấy là tín hiệu là có rắc rối đến và đầu anh đang gào thét cái chuông báo cháy. Nếu anh từng tập võ thì rắc rối với 1 người anh có thể 1 vs 1 nhưng rắc rối với chục người thì chắc chắn chỉ có thể chạy nên xin lỗi lúc đó đố anh bình tĩnh được. Đó không chỉ là tâm lý, mà là bản năng sinh tồn gào thét. Vì anh biết con anh làm phiền bao nhiêu người, ngần đó người sẽ đến mắng vốn anh, càng ở lâu càng phiền hà thậm chí sẽ có người tức giận vì phiền hà quá lâu như xếp hàng ở trạm xăng mà có khoảng 20 thằng chen ngang thì có cáu không, nên anh run như cầy sấy, ngại đỏ mặt tía tai. Em biết anh cũng đi học nhiều nhưng họ chỉ nói đó là lúc anh bị mất mặt, nhưng họ chưa đi tập quyền anh như em chưa từng thượng đài, họ không hề biết là cả cái tín hiệu báo nguy hiểm cũng réo đâu. Chưa đụng đến sinh tồn chưa hiểu hết về não. Nguyên tắc giải quyết việc của em là: Người làm việc phải bình tĩnh trước. Nên lúc đó anh đưa con đi là để giữ bình tĩnh, không để bản năng sinh tồn của anh bật tung tóe lên thì anh có học bao nhiêu là cái khóa cao siêu cũng chỉ là sách vở thôi thậm chí là giấy lộn.Lúc đó thì danh nhân trên giấy không thể lau được mồ hôi đang túa, khái niệm ngoằn ngoèo không cản được nỗi lo trong tim. Cái lúc đã muốn đứng lên chạy mà còn dây dưa thì anh chỉ có đứng như cầy sấy ở đó thì anh chỉ có đứng im thôi. Lúc đó em để ý anh lắp bắp nên là em hiểu anh đang cuống rồi. Bản thân đã không bình tĩnh thì có học đến cả học lái được tận tên lửa, xe tank thì cái lúc đó đến cả cái xe đạp anh cũng không thể làm chủ đâu, và kiến thức cũng thành hão. Chữ lúc đó dùng ở nhà được chứ cái lúc mất bình tĩnh này không dùng được. Quan trọng là anh làm chủ tình hình trước, sau đó muốn làm gì thì làm. Sau khi con yên lặng thì anh mới bắt đầu nhớ ra chữ được học đúng không. Vì bình tĩnh rồi ai chả vạn năng. Em biết anh thương con, anh đi học nhiều để dạy con cho chu đáo. Anh học nhiều kỹ năng. Nhưng anh chưa học kỹ năng cho anh. Vào cái tình huống đó quan trọng là làm thế nào để bình tĩnh đã. Dạy con trẻ nhiều thứ mang tính tình huống và phát sinh lắm. Nhiều nơi họ dạy cách anh làm việc với con nhưng họ chỉ quan tâm mỗi con nghĩ gì nhưng không hề biết rằng thuế thì đồng ba đồng tư, lãi năm nay thêm đồng mốt đồng hai, đi chợ thì đồng bốn đồng bảy, tiền nhà thêm đôi tiền ăn thêm tám, chỉ cần thế là phụ huynh giảm đi sự bình tĩnh, phải lao mình vào cơn mệt mỏi mà lo toan cuộc sống cho tốt. Ấy thế mà họ vẫn dạy mấy bài phải dạy cho con như bậc chân tu trên núi, ngồi đài sen giác ngộ cả tháng chỉ ăn một hạt sương như truyền thuyết về Thần long đại hiệp trong Kungfu Panda thì vào đó mà sống mà dạy con. Ai cũng dạy phải hết mình làm cho con bình tĩnh, nhưng làm thế nào để phụ huynh bình tĩnh với một tâm trí đã cạn kiệt, làm thế nào để phục hồi sau 10 tiếng mệt mỏi cày cuốc chỉ sau 30 phút, làm thế nào mà bớt khổ thì chả ai nói. Nếu mà làm được như thế thì phụ huynh nào cũng bình tĩnh để dạy con. Trí lực nó cũng có hạn đấy chứ có phải là vô hạn đâu anh. Còn đang làm công ăn lương mà lại còn ở cái nơi mà deadlines giao tới tận giường giữa 12h đêm còn được thì làm sao mà mình dễ giữ được bình tĩnh vô hạn, thậm chí là vị tha như bồ tát được. Ngay đến tiền đi học lớp dạy trẻ bình tĩnh cũng là tiền phải cày mấy tháng lận mà anh. Khuyên thật anh học làm cho bản thân tĩnh tâm thêm nữa và hiểu mình hơn nữa, chứ không hiểu mình khó hiểu con lắm. Nhưng anh dùng quyền uy vẫn là bắt buộc thôi, vì con sẽ luôn vô tri và luôn phát sinh vấn đề anh ạ.

————————–

Với tôi dạy trẻ thì quyền lực nó là một dạng như con dao mổ mà bố mẹ là bác sĩ tâm hồn với con. Vấn đề có thể cấp có thể mãn tùy, nhưng mà bác sĩ đã vào ca mà không có dụng cụ thì thôi khỏi làm ăn. Bạn không thể ngưng dùng quyền uy của mình với con, nhưng với tôi chỉ đến mức độ khiến trẻ thu lại bản năng của mình mà chịu ngồi xuống nói chuyện. Chừng mực vừa đủ, không nên dùng để áp đảo ý kiến của con vô cớ. Vì nếu dùng theo hướng đó thì cũng chả có gì hay ho cả nó sẽ khiến đứa trẻ học theo một cách vô thức và thành kẻ bắt nạt. Nhưng phải cho con thấy: nếu con vô tri, con thả phần thú trong con thì người khác sẽ dùng quyền uy với con, sẽ phải khiến con sợ, thậm chí là đau mà thu lại cái sự vô tri và phần thú đó. Chứ thử mà luống cuống như anh bạn tôi xem. Nhưng tuyệt đối không được dùng để đàn áp, át chế lại ý kiến. Chỉ đến khi trẻ chịu ngồi yên, chịu yên người rồi mới thôi. Tôi không phải là người cổ súy dùng roi, và tôi không phải là người cổ súy cho cha mẹ dạy con mất bình tĩnh. Nhưng cha mẹ dạy con phải có cái uy. Nhưng cái uy không phải là khiến con sợ hãi. Mà hãy ở mức: bình tĩnh nhất khi con loạn nhất. Cái uy nên vận dụng để đưa đến thông điệp: con cần học cách bình tĩnh để giải quyết vấn đề, hiểu rõ đúng sai và trách nhiệm chứ không phải là con phải nghe bố mẹ. Và với tôi quyền uy nó là một giải pháp hợp lý để làm cho bố mẹ và con cái bình tĩnh. Nhưng không biết chừng biết mực thì sẽ thành tổn thương. Như dùng dao mổ vậy đó. Sai một vệt là xong một ca.

——————————————

Nếu bạn đọc đến đây mà thấy văn tôi lan man thì tôi nhắc lại một chút. Trẻ sinh ra tính vô tri, con người bản chất không phải là loài thiện ( cũng không hoàn toàn ác) và rất bản năng. Xã hội của chúng ta được tạo nên từ tri thức và cái đẹp và nó yêu cầu chúng ta một cách hơi vô lý đó là vừa phải mạnh để khai thác tự nhiên và vừa phải thân thiện để không hại ai, nhiều khi nó đá vào nhau chan chát. Con trẻ đến với thế giới này cần được sự dạy dỗ một cách có khoa học nên quyền uy là một thứ bắt buộc bởi trẻ sẽ rất vô tri và ít khái niệm trừu tượng, cũng như sự thấu hiểu để hợp tác, tình huống phát sinh thì vô số, nên chuyện phải dùng quyền uy để phanh khẩn cấp con trẻ bảo vệ những gì cần bảo vệ là không thể tránh được nhất là hầu hết bố mẹ không phải thậm chí gần như không ai thoát khỏi cuộc mưu sinh khi vẫn còn thân phàm xác thịt. Nhưng quyền uy chỉ dùng để buộc con phải bình tĩnh, giúp bố mẹ bình tĩnh, tạo điều kiện cho sự bình tĩnh để đạt được cuộc nói chuyện thẳng thắn. Và tất nhiên trẻ đến thế giới với sự vô tri, nhưng vô tri không có nghĩa là tốt đẹp hoàn toàn và sự nhân từ của xã hội chúng ta rất giới hạn. Vô tri nó không chắc là ác hay thiện nhưng chắc chắn là nó sẽ bất ngờ, và rất bản năng. Nên làm ơn bớt bớt cái ảo tưởng về tính bản thiện của giống loài chúng ta. Đừng nhầm lẫn giữa ‘Tờ giấy trắng’ và ‘Sự thánh thiện’. Trẻ em là tờ giấy trắng về tri thức nhưng lại là một ổ cứng nạp sẵn hệ điều hành Bản năng mà bản năng thì nói tốt không phải và xấu chắc chắn cũng không. Văn minh không được xây dựng bằng cách cầu nguyện cho ‘Lòng tốt bẩm sinh’ được ban xuống như một đặc ân, mà bằng cách dùng giáo dục và quyền uy phù hợp để thuần hóa thú tính, chuyển hóa sự vô tri thành sự tỉnh táo. Con người là loài duy nhất biết tạo ra ‘Lửa’ để tiêu hóa thức ăn và tạo ra ‘Luật’ để tiêu hóa bản năng chứ không phải là mong chờ vào một bộ gen được trời phú.

HOME AND FATE – một dự án huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân, được thành lập với ý nghĩa: ‘’Vận mệnh của bạn được quyết định bởi ngôi nhà thân-tâm-trí và mái ấm gia đình của bạn’’.

Nếu bạn có gì thắc mắc liên hệ ngay bit.ly/3IlJtj7

Chương trình huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân

Người huấn luyện trực tiếp: Hà Mạnh Cường & Lê Việt Trinh

Đăng kí bằng cách nhắn tin cho page: https://m.me/hellocuongtrinh hoặc tại website chính thức của Home and Fate