Đại dịch tâm lý và tâm thần là điều mà bất cứ ai có và còn ý thức phải hiểu rằng nó đang đến và khốc liệt đến mức nào. Và thiếu kỹ năng làm cha mẹ là một trong số những vấn đề cực kì tiên quyết khiến cho căn bệnh này ăn sâu lan rộng. Và sau đây tôi xin trích dẫn từ nhiều nghiên cứu từ khoảng năm 2016 đến 2024 mà tôi đã có cơ hội tìm được bao gồm cả trong các cuốn kỷ yếu tôi đã đọc. Và tôi xin chắc chắn tuyên bố, cơn đại dịch tâm lý và tâm thần hiện nay có gốc rễ vô cùng sâu xa, và nếu không có những biện pháp phù hợp thì việc suy giảm năng suất, chất lượng con người, môi trường xã hội, cũng như đi cùng với tình hình kinh tế xã hội bất ổn sẽ là chuyện dễ thấy nội trong một thế kỉ tới ở Việt Nam
—————-
HIỂU BIẾT VỀ QUYỀN VÀ KỸ NĂNG LÀM CHA MẸ Ở VIỆT NAM
Một nghiên cứu đầu năm 2019 của tổ chức Plan khảo sát nhu cầu giáo dục cách làm cha mẹ tại Việt Nam cũng cho thấy tính cần thiết của việc phải giáo dục cha mẹ. Cụ thể có 56,1% người mẹ và 68,6% người cha mong muốn được tham gia các lớp học về giáo dục kỹ năng làm cha mẹ. Đặc biệt, tỷ lệ này cao hơn hẳn ở những tỉnh có điều kiện khó khăn, khu vực dân cư còn nghèo như nông thôn, vùng núi. Một số tỉnh có nhu cầu tham gia chương trình hỗ trợ làm cha mẹ với tỷ lệ rất cao như Bình Dương (100%), Quảng Nam (75%).
————-
Kết quả khảo sát của Plan cũng cho thấy chỉ có hơn 20% người mẹ đã được tiếp cận, tham gia lớp hướng dẫn kỹ năng làm cha mẹ, đặc biệt tỷ lệ này thấp dưới 10% ở người cha. Đặc biệt một số khu vực đô thị như Hà Nội, Hải Phòng, hầu như cả cha và mẹ đều không tham gia lớp hướng dẫn kỹ năng làm cha mẹ. Thực tế, tỷ lệ trẻ em bị xâm hại, bạo lực cả thể chất tinh thần đang ngày càng gia tăng, nhưng cha mẹ không có phương pháp giáo dục, bảo vệ phù hợp. Đáng chú ý ở trong một khảo sát định tính với 12 gia đình có nhà còn không ý thức con là con người và quản con như thú cưng
—————-
Chỉ 40% cha mẹ nhận thức bạo lực thể chất/tinh thần là vi phạm quyền trẻ em, và chỉ 22% thảo luận quyền trẻ em hàng tháng, dẫn đến 60% trẻ cảm thấy không được lắng nghe. Chỉ hơn 20% mẹ và dưới 10% cha từng tham gia lớp hướng dẫn kỹ năng làm cha mẹ, với 70% không nhận biết dấu hiệu xâm hại tinh thần. Đây là một số liệu đáng lo ngại. Và đáng sợ hơn nữa những trường hợp gặp vấn đề hầu hết không phải là đến từ người lạ mà là đến từ người thân quen nên việc đề phòng đã khó lại thêm khó.
CẢN TRỞ CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG LÀM CHA MẸ
Văn hóa gia trưởng, kỳ vọng phi thực tế, và sự bí mật trong các vụ xâm hại tình dục góp phần làm gia tăng vi phạm quyền trẻ em . Đại dịch COVID-19 làm trầm trọng thêm tình trạng bạo lực gia đình, với 40-50 nghìn cuộc gọi cấp cứu mỗi tháng. Lao động trẻ em (5,4% trẻ 5-17 tuổi) và xâm hại tùng dịch (75,4% vụ lạm dụng) là những thách thức lớn, đặc biệt với trẻ nghèo và gia đình đơn thân . Mặc dù nhận thức tăng 10% từ 2020-2024 nhờ truyền thông, khoảng cách thế hệ ở đô thị vẫn đáng lo ngại
—————
BẰNG CHỨNG THÉP CỦA KỸ NĂNG LÀM CHA MẸ THIẾU THỐN, LIỆU PHỤ HUYNH CÓ NẮM ĐƯỢC NHÂN QUYỀN CŨNG NHƯ RỦI RO CÓ THỂ ẤP ĐẾN VỚI CHÍNH CON MÌNH
Báo cáo MSD (2024) ghi nhận 74% trẻ chứng kiến bạo lực thể chất/tinh thần từ cha mẹ, nhưng chỉ 40% cha mẹ nhận thức đây là vi phạm quyền trẻ em (Điều 19 UNCRC). Chỉ 22% cha mẹ thảo luận quyền trẻ em hàng tháng, dẫn đến 60% trẻ cảm thấy không được lắng nghe
VỀ BẠO LỰC GIA ĐÌNH
Nghiên cứu năm 2017 cho thấy 74% trẻ em (2-14 tuổi) trải qua bạo lực thể chất và tình cảm từ gia đình hoặc người chăm sóc . Nghiên cứu năm 2014 với thanh thiếu niên chỉ ra lạm dụng thể chất (PA) chiếm 37%, lạm dụng tình cảm (EA) 22%, và xâm hại tình dục (SA) 8% Báo cáo năm 2018 và 2019 xác nhận 68% trẻ em bị bạo lực bởi người thân
Dữ liệu từ 1.851 học sinh (2014-2019) cho thấy lạm dụng tình cảm phổ biến nhất (44.6%), tiếp theo là chứng kiến mâu thuẫn cha mẹ (43.4%), lạm dụng thể chất (35.8%), xâm hại tình dục (13.9%), và bỏ bê (10.7%). Hơn 55,4% trẻ trải qua ít nhất một loại ngược đãi, và 28,5% trải qua nhiều loại
———-
Trong đại dịch COVID-19, cuộc gọi đến đường dây nóng 111 tăng vọt lên 40-50 nghìn mỗi tháng [cite: 114]. MOLISA báo cáo hơn 2.000 vụ bạo hành nghiêm trọng mỗi năm, với 120 trẻ tử vong từ 2020-2022
Nghiên cứu iSEE (2015) cho thấy 27,5% gia đình Việt Nam có xung đột, bất hòa, và 6,2% phụ nữ báo cáo bạo lực gia đình . Tình trạng ngoại tình được nữ cảm nhận nghiêm trọng hơn nam (19,6% nữ so với 10,1% nam), với 16% thú nhận ngoại tình
—————
Tỷ lệ phổ biến cao của lạm dụng tình cảm (44.6%) và chứng kiến mâu thuẫn giữa cha mẹ (43.4%) cho thấy các hình thức bạo lực phi thể chất và môi trường gia đình bất lợi là phổ biến ở Việt Nam.
Hình thức bạo lực phổ biến nhất được báo cáo suốt đời là lạm dụng tình cảm (44.6%), tiếp theo là chứng kiến mâu thuẫn giữa cha mẹ (43.4%) và lạm dụng thể chất (35.8%). Xâm hại tùng dịch được 13.9% người tham gia báo cáo, và bỏ bê là 10.7%. Hơn một nửa số người tham gia (55.4%) báo cáo đã trải qua ít nhất một loại ngược đãi trong suốt cuộc đời, và 28.5% báo cáo đã trải qua nhiều loại (từ 2 loại trở lên).
——————
Xâm hại tùng dịch: Từ 2015-2019, 8.442 trường hợp lạm dụng trẻ em được báo cáo, với 75,4% là xâm hại tình dục, chủ yếu từ người thân hoặc người quen. Sự bí mật trong văn hóa khiến nhiều vụ không được báo cáo . Gia đình lo ngại ảnh hưởng danh dự nên thường không báo cáo . Trẻ nam có nguy cơ bị xâm hại tình dục cao hơn trẻ nữ [cite: 201]. Tỷ lệ ngược đãi trẻ em ở Việt Nam đang ở mức báo động. Một nghiên cứu vào năm 2017 tiết lộ rằng 74% trẻ em từ 2–14 tuổi đã trải qua một số hình thức bạo lực, phổ biến nhất là thể chất và tình cảm. Trong một nghiên cứu năm 2014 với thanh thiếu niên Việt Nam, PA (lạm dụng thể chất) là hình thức phổ biến nhất (37%), tiếp theo là EA (lạm dụng tình cảm) (22%), và SA (xâm hại tùng dịch) (8%).
—————
Lao động trẻ em: Theo UNICEF, hơn 1 triệu trẻ em (5-17 tuổi) tham gia lao động trẻ em, chiếm 5,4% nhóm tuổi này [cite: 139, 140]. Hơn 50% làm việc trong điều kiện nguy hiểm, và 50% chưa từng đi học . Phần lớn là trẻ nghèo ở nông thôn, làm trong nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp
———–
XUNG ĐỘT VỚI KÌ VỌNG CỦA GIA ĐÌNH
Nghiên cứu MSD (2021) cho thấy trẻ em cảm thấy áp lực từ kỳ vọng thái quá của cha mẹ, đặc biệt trong học tập và định hướng nghề nghiệp, dẫn đến căng thẳng, lo âu, và cảm giác không được lắng nghe. Nghiên cứu với 706 học sinh trung học (2023) chỉ ra thanh thiếu niên có nhiều xung đột với mẹ hơn cha ở 9 chủ đề, phổ biến nhất là thời gian sử dụng internet (cha: 1.27, mẹ: 1.46), tự học ở nhà (cha: 0.82, mẹ: 0.99), và thành tích học tập (cha: 0.67, mẹ: 0.85). Ít xung đột nhất là chọn bạn bè (cha: 0.35, mẹ: 0.41), nhưng thời gian dành cho bạn bè gây xung đột nhiều hơn (cha: 0.58, mẹ: 0.65). Không có sự khác biệt đáng kể giữa nam và nữ trong xung đột với mẹ, trừ thành tích học tập (nam: 0.97, nữ: 0.77, p=0.001) và tự học ở nhà (nam: 1.08, nữ: 0.93, p=0.038). Cha có nhiều xung đột hơn với con trai, ví dụ: thời gian dành cho bạn bè (nam: 0.69, nữ: 0.52, p=0.004), thành tích học tập (nam: 0.82, nữ: 0.58, p=0.000) . Hầu hết thanh thiếu niên (54,8% với cha, 67,2% với mẹ) báo cáo cha mẹ giải thích và khuyên bảo, nhưng 9,4% cha và 6,5% mẹ trừng phạt thể chất, 17,8% mẹ và 15,7% cha phản ứng hung hăng bằng lời nói/cảm xúc, và 7,6% cha phớt lờ xung đột [cite: MSD]. Về phía trẻ, 36,5% cố gắng thuyết phục cha mẹ, nhưng 63,5% phản ứng thụ động (46,4% im lặng, 13,9% tuân theo dù không hài lòng, 12,9% tránh giao tiếp), và 14,4% tranh cãi hung hăng. Cảm xúc trẻ cho thấy 55,5% xem xung đột không nghiêm trọng, 10,6% hài lòng vì hiểu nhau hơn, nhưng 6,9% muốn bỏ nhà đi và 4,5% nghĩ đến 44. Thật là một sức khỏe tinh thần không mấy lành mạnh
——————
PHẢN ỨNG CỦA CHA MẸ VÀ THANH THIẾU NIÊN
Hầu hết thanh thiếu niên (54.8% với cha, 67.2% với mẹ) báo cáo rằng cha mẹ giải thích tình huống và đưa ra lời khuyên trong xung đột gần đây nhất (Hình 1). Tuy nhiên, 9.4% cha và 6.5% mẹ có hành vi trừng phạt thể chất, trong khi 17.8% mẹ và 15.7% cha có phản ứng hung hăng bằng lời nói hoặc cảm xúc. Đáng chú ý, 7.6% cha phớt lờ xung đột, nhưng không mẹ nào được báo cáo làm điều này.
Về phía thanh thiếu niên, 36.5% cố gắng giải thích và thuyết phục cha mẹ, nhưng 63.5% có phản ứng thụ động: 46.4% giữ im lặng, 13.9% tuân theo giải pháp của cha mẹ dù không hài lòng, và 12.9% tránh giao tiếp. Chỉ 14.4% tranh cãi hung hăng với cha mẹ (Hình 2). Về cảm xúc, 55.5% cho rằng xung đột không nghiêm trọng, 10.6% cảm thấy hài lòng vì hiểu nhau tốt hơn, nhưng đáng lo ngại là 6.9% muốn bỏ nhà đi và 4.5% nghĩ đến 44. Đến khi đọc đến những con số này mới thấy kỹ năng làm cha mẹ cần thiết đến như nào
VẬY THÌ LÀ “CHÚNG NÓ CÓ BIẾT GÌ ĐÂU” HAY “ÔNG BÀ ẤY CHẢ BIẾT CÁI GÌ CẢ?
Có lẽ rằng với những con số kia đủ cho thấy sự thiếu vắng rất lớn của một kĩ năng mà ta nghĩ rằng là rất căn bản trong gia đình: Làm cha mẹ. Để rồi những dòng bình luận sau tôi nghĩ nó hoàn toàn có cơ sở một cách đau lòng:
————————
Do bạn được sống trong một gia đình yêu thương và tin tưởng nhau thôi. Bạn thử xin một thứ hợp lý mà không được chấp nhận đi, thử bị chửi vô lý đi rồi sẽ hiểu. Có rất nhiều hoàn cảnh khác mà chẳng ai hiểu được cho nhau. Như bạn tôi nó bị mất điện thoại. Tôi nghĩ nó phải rối lên, rối lấy lý do nói dối để không bị chửi hoặc giấu chuyện này với gia đình nhưng không. Nó mượn điện thoại tôi gọi thẳng về cho gia đình và nói luôn. Điều làm tôi bất ngờ là không chỉ nó dám gọi về nhà mà là mẹ nó chẳng hề chửi một lời nào mà còn cho nó tiền mua điện thoại mới và an ủi nó lần sau cẩn thận hơn. Tôi sững người lại vì nếu là tôi thì đã được ăn một trận đòn bằng âm thanh rồi, và tôi tin rằng là sẽ mở đầu bằng câu” Mày phải làm sao thì nó mới trộm của mày chứ”. Nên tâm lý của mỗi người sẽ ảnh hưởng từ quá khứ mà người đó đã phải trải qua. Nó hình thành nên nhân cách và trở thành cách mà họ đối diện với một vấn đề cụ thể”.
———————
Hay một câu nói tương tự: bạn thử ở trong 1 cái hoàn cảnh khi còn đi học xin bất cứ thứ ji dù là hợp lý hay ko thì bố bảo vào xin mẹ (cũng đúng thôi vì ở quê t thường chồng sẽ đưa hết lương cho vợ) mà con mẹ thì để duyệt chi dc 1 khoản dù là nhỏ nhất vài nghìn đồng mua thức ăn rau đỗ thịt… đi học môn công nghệ mấy bài nấu chè làm nộm nắm lớp 6 lớp 7 đến cái áo cái mũ cái tất mùa đông tôi cũng phải trả lời ít nhất 3 câu hỏi cơ bản: mua ở đâu ? mua làm gì ? bao nhiêu? và 1 vài câu hỏi phụ là tại sao phải mua ? màu sắc đặc tính công dụng blalo rồi chốt lại câu để mẹ xem đã mà cái sự xem xét nó có thể rất lâu mới được duyệt hoặc không được duyệt là điều bình thường gớm xin có vài đồng mà cứ như đi gọi vốn kinh doanh vậy kiẹt sỉ vs cả con đẻ còn bé tí. Chính vì xin nó quá khó khăn như thế nên tôi thích tự kiếm tiền vì nó dễ hơn đi xin rất rất nhiều. cũng chính từ đó mà từ năm l9 l10 khoảng 2012 2013 chuyên săn quà minigame các nhãn hàng trên fb :))) nhiều lắm toàn đồ ăn sữa bánh đồ dùng sách vở cốc bút sữa tắm nc giặt áo phông áo mưa balo gấu bông bvs túi xách vân vân … xong c3 thi học sinh giỏi tỉnh lấy tiền thưởng móa ăn vặt ngập mồm :))) cho đến bây h tôi vẫn ko thích đi xin ng ta và ko thích ngta xin mình. vui thì cho ko vui thì cáu luôn. bán hàng cứ ai mặc cả cái kiểu ko tôn trọng tôi là tôi chửi :)))) còn mặc cả kiểu hỏi ý kiến tôi: c lấy nhiều có kmai hay giảm giá tặng quà ji ko thì 100% trường hợp t đều có giảm giá + tặng quà mà.
——————-
Tôi từng tìm thấy ở đâu đó có câu nói khá meme về người châu Á chúng tôi: khi bạn giỏi một vấn đề gì thì chắc chắn có một thằng châu á giỏi hơn bạn. Nhưng tôi chưa bao giờ thích thú cái giỏi đó vì tôi biết bút mực của chúng tôi dùng nước mắt để mà viết. Thà rằng bớt chút khả năng tính nhanh mà sống hạnh phúc vẫn tốt hơn nhiều. Tôi cũng từng là một đứa trẻ và tôi biết lũ trẻ phải trải qua cái gì.
===========================
HOME AND FATE – một dự án huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân, được thành lập với ý nghĩa: ‘’Vận mệnh của bạn được quyết định bởi ngôi nhà thân-tâm-trí và mái ấm gia đình của bạn’’.
Nếu bạn có gì thắc mắc liên hệ ngay bit.ly/3IlJtj7
Chương trình huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân
Người huấn luyện trực tiếp: Hà Mạnh Cường & Lê Việt Trinh
Đăng kí bằng cách nhắn tin cho page: https://m.me/hellocuongtrinh hoặc tại website chính thức của Home and Fate