Tập thể dục có thể đảo ngược nhiều tác động trầm cảm và hormone do chế độ ăn thực phẩm “rác” gây ra, nhờ vào sự thay đổi của các chất chuyển hóa trong ruột và cân bằng hormone. Bài viết hôm nay được dịch bởi AI và trích từ báo science daily
Ngày công bố: 21 tháng 10, 2025
Nguồn: Genomic Press
Tóm tắt:
Nghiên cứu mới cho thấy tập thể dục chống lại những tác động tiêu cực đến tâm trạng của chế độ ăn kiểu phương Tây thông qua các cơ chế cụ thể liên quan đến ruột và hormone. Chạy bộ phục hồi các chất chuyển hóa liên quan đến sức khỏe tâm thần và cân bằng các hormone quan trọng như insulin và leptin. Tuy nhiên, chế độ ăn kém vẫn hạn chế khả năng tạo ra các tế bào thần kinh mới của não, cho thấy chế độ ăn vẫn quan trọng để đạt được lợi ích toàn diện cho não.
—————–
TẬP THỂ DỤC CHỐNG LẠI ĐỒ ĂN RÁC
Các nhà nghiên cứu tại University College Cork, do Giáo sư Yvonne Nolan dẫn đầu, đã phát hiện ra các quá trình chuyển hóa cụ thể giải thích cách tập thể dục giúp giảm các tác động hành vi có hại của chế độ ăn kiểu căng-tin phương Tây. Công trình được công bố vào ngày 21 tháng 10 trên tạp chí Brain Medicine, cho thấy chạy bộ tự nguyện có thể giảm các hành vi giống trầm cảm do chế độ ăn nhiều chất béo và đường gây ra. Những thay đổi này dường như liên quan đến cả hormone lưu thông trong máu và các chất chuyển hóa được sản xuất trong ruột. Phát hiện này cung cấp cái nhìn quý giá về cách những thói quen sinh hoạt như tập thể dục có thể hỗ trợ sức khỏe tâm thần trong thời đại thực phẩm chế biến sẵn phổ biến.
Để nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đã theo dõi những con chuột đực trưởng thành được cho ăn chế độ tiêu chuẩn hoặc chế độ “căng-tin” gồm thực phẩm nhiều chất béo và đường trong vòng bảy tuần rưỡi. Một nửa số chuột trong mỗi nhóm được tiếp cận bánh xe chạy. Thiết lập này giúp các nhà nghiên cứu phân biệt các tác động riêng lẻ và kết hợp của chất lượng chế độ ăn và hoạt động thể chất đối với não và hành vi.
———————
CƠ CHẾ KẾT NỐI THỂ DỤC VÀ TÂM TRẠNG, VẬN ĐỘNG LÀM ĐƯỢC GÌ
Kết quả cho thấy chạy bộ tự nguyện tạo ra hiệu ứng chống trầm cảm ngay cả khi chuột ăn chế độ ăn không lành mạnh, gợi ý rằng hoạt động thể chất thường xuyên có thể mang lại lợi ích cho những người ăn thực phẩm kiểu phương Tây.
Sử dụng phương pháp chuyển hóa toàn diện, Giáo sư Nolan và các cộng sự đã phân tích nội dung ruột thừa của chuột và phát hiện rằng chế độ ăn căng-tin thay đổi sâu sắc chuyển hóa trong ruột. Trong số 175 chất chuyển hóa được phân tích ở chuột ít vận động, 100 chất bị ảnh hưởng đáng kể. Tập thể dục ảnh hưởng một phần nhỏ các chất này, giúp phục hồi cân bằng. Ba chất chuyển hóa liên quan đến điều hòa tâm trạng – anserine, indole-3-carboxylate và deoxyinosine – giảm khi ăn chế độ căng-tin nhưng phục hồi nhờ tập thể dục.
Các bài kiểm tra hành vi về học tập, trí nhớ và phản ứng cảm xúc cũng tiết lộ thông tin bổ sung. Chế độ ăn căng-tin không gây ảnh hưởng lớn đến khả năng học không gian hoặc trí nhớ nhận diện, nhưng tập thể dục cải thiện nhẹ kỹ năng định hướng. Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện tập thể dục có tác dụng giảm lo âu nhẹ, bất kể loại chế độ ăn.
—————–
NHỮNG ĐIỀU NHO NHỎ Ở RUỘT THỪA
Có một bí mật nho nhỏ ở ruột thừa là vật chất bên trong ruột thừa, một túi ở đầu ruột già. Ở động vật như chuột, khu vực này giàu vi khuẩn đường ruột giúp phân giải thức ăn và sản xuất nhiều hợp chất hóa học gọi là chất chuyển hóa. Các nhà khoa học thường phân tích nội dung ruột thừa để hiểu chế độ ăn, tập thể dục hoặc thuốc ảnh hưởng đến sức khỏe và chuyển hóa ruột như thế nào.
——————
CHUYỆN HORMONE, ĂN VÀ TẬP THỂ DỤC
Phân tích mẫu máu cho thấy thay đổi hormone mạnh mẽ phản ánh kết quả hành vi. Chuột ít vận động ăn chế độ căng-tin có nồng độ insulin và leptin cao, nhưng mức này giảm đáng kể ở những con được tập thể dục. Theo Tiến sĩ Minke Nota, tác giả đầu tiên của nghiên cứu, sự cân bằng hormone này có thể giải thích cách tập thể dục bảo vệ chống lại tác động hành vi của chế độ ăn kém.
Nhóm nghiên cứu cũng xác định các tương tác tinh vi giữa chế độ ăn và tập thể dục liên quan đến các hormone điều hòa chuyển hóa khác. Ở chuột ăn chế độ tiêu chuẩn, tập thể dục tăng nồng độ glucagon-like peptide 1 (GLP-1), nhưng phản ứng này giảm ở những con ăn chế độ căng-tin. Ngược lại, tập thể dục chỉ làm tăng peptide YY (PYY) ở chuột ăn chế độ căng-tin, cho thấy cơ chế hormone bù trừ giúp ổn định chuyển hóa khi chất lượng chế độ ăn thấp.
Nồng độ fibroblast growth factor 21 (FGF-21) tăng mạnh khi ăn chế độ căng-tin bất kể hoạt động thể chất, trong khi glucagon giảm. Những phát hiện này cho thấy một mạng lưới hormone phức tạp, trong đó chế độ ăn và tập thể dục tương tác để ảnh hưởng đến chuyển hóa và chức năng não.
—————
NHỮNG CHUYỆN ĐÁNG NGẠC NHIÊN GIỮA LUYỆN TẬP VÀ NÃO
Điều đáng chú ý, nghiên cứu phát hiện chế độ ăn căng-tin ngăn cản sự tăng trưởng tế bào thần kinh mới ở hippocampus ở người trưởng thành do tập thể dục gây ra (đo bằng các tế bào dương tính với doublecortin). Ở chuột ăn chế độ tiêu chuẩn, tập thể dục tăng mạnh sự sinh thần kinh trong hippocampus, khu vực não liên quan đến cảm xúc và trí nhớ. Phát hiện này gợi ý rằng chất lượng chế độ ăn có thể thay đổi cơ bản khả năng của não để hưởng lợi từ vận động ở cấp độ tế bào.
Nhóm nghiên cứu còn thực hiện phân tích tương quan để xác định mối quan hệ giữa các chất chuyển hóa cụ thể và kết quả hành vi. Một số chất chuyển hóa trong ruột thừa như aminoadipic acid và 5-hydroxyindole-3-acetic acid có mối quan hệ tiêu cực với hiệu suất nhận thức. Những tương quan này độc lập với điều kiện thử nghiệm, gợi ý mối quan hệ cơ bản giữa hồ sơ chất chuyển hóa ruột và chức năng não.
Bài xã luận kèm theo của Giáo sư Julio Licinio nhấn mạnh tầm quan trọng lâm sàng của những phát hiện này, lưu ý rằng “tập thể dục có tác dụng chống trầm cảm ngay cả trong chế độ ăn không phù hợp, điều này là tin tốt cho những ai gặp khó khăn khi thay đổi chế độ ăn.” Bài xã luận nêu bật cách nghiên cứu này cung cấp khung sinh học để hiểu tại sao tập thể dục vẫn có lợi ngay cả khi cải thiện chế độ ăn khó thực hiện.
Điều này thật sự là một điều đáng hi vọng với nhiều con người nhất là thế hệ genz đang vật lộn với các vấn đề tâm lý
===========================
HOME AND FATE – một dự án huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân, được thành lập với ý nghĩa: ‘’Vận mệnh của bạn được quyết định bởi ngôi nhà thân-tâm-trí và mái ấm gia đình của bạn’’.
Nếu bạn có gì thắc mắc liên hệ ngay bit.ly/3IlJtj7
Chương trình huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân
Người huấn luyện trực tiếp: Hà Mạnh Cường & Lê Việt Trinh
Đăng kí bằng cách nhắn tin cho page: https://m.me/hellocuongtrinh hoặc tại website chính thức của Home and Fate