Vụ án khởi tố nhóm đối tượng Hoàng Văn Hữu, Nguyễn Viết Kiên cùng đồng bọn tại Thái Nguyên không chỉ là một hồi chuông cảnh báo về vấn đề an ninh trật tự, mà còn là một minh chứng tàn khốc cho cách tội phạm hiện đại “vũ khí hóa” các hiện tượng tâm lý học. Bằng việc mạo danh báo chí và lợi dụng kẽ hở nhận thức, nhất là dốt luật của chủ doanh nghiệp, các đối tượng này đã thực hiện một cuộc “cưỡng đoạt kép”: tước đoạt tài sản vật chất và thao túng niềm tin xã hội. Trong vụ việc này các đối tượng đã mượn sự dốt luật để cưỡng đoạt tài sản doanh nghiệp là thủ đoạn tinh vi, khai thác lỗ hổng nhận thức của nạn nhân. Vụ việc Công an Thái Nguyên triệt phá tháng 5/2024 minh họa rõ: Các đối tượng giả danh phóng viên, dùng thông tin nội bộ gây áp lực, buộc doanh nghiệp “mua chuộc” im lặng. Phân tích dưới đây làm rõ cơ chế tâm lý, đặc biệt hiệu ứng chân lý ảo (illusory truth effect), giúp doanh nghiệp phòng ngừa.
————————–
TRÍCH TỪ BÁO CÔNG AN NHÂN DÂN
Trích báo công an nhân dân đăng vào Thứ Sáu, 03/05/2024, 21:03
Các đối tượng đã làm giả bằng cấp để nộp hồ sơ làm cộng tác viên, phóng viên của một số báo, tạp chí. Sau đó, với danh nghĩa phóng viên, cộng tác viên, các đối tượng này đã đến cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh thu thập thông tin liên quan đến hoạt động điều hành, kinh doanh, sản xuất của các cơ sở rồi cưỡng đoạt tài sản.
———————
Ngày 3/5, Công an tỉnh Thái Nguyên cho biết đã mở rộng điều tra vụ án mượn danh, mạo danh báo chí để cưỡng đoạt tài sản của các doanh nghiệp, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh này đã khởi tố, bắt tạm giam thêm 3 đối tượng. Các bị can vừa bị khởi tố gồm: Nguyễn Viết Kiên (SN 1985); Đỗ Văn Hùng (SN 1981) cùng trú tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và Lưu Văn Tuyền (SN 1968) trú tại TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
—————————-
Trước đó, như Báo CAND đã đưa tin, ngày 1/12/2023, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thái Nguyên đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, tạm giam đối với: Hoàng Văn Hữu (SN 1991); Đào Văn Thể (SN 1980); Vũ Hoàng Bình (SN 1987); Đỗ Mạnh Dũng (SN 1984); Đào Đình Luyện (SN 1977), đều trú tại các xã, thị trấn thuộc huyện Đại Từ về tội “Cưỡng đoạt tài sản”, quy định tại Điều 170 Bộ luật hình sự.
————————-
Theo Cơ quan điều tra, các đối tượng đã làm giả bằng cấp để nộp hồ sơ làm cộng tác viên, phóng viên của một số báo, tạp chí. Sau đó, với danh nghĩa phóng viên, cộng tác viên, các đối tượng này đã đến cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh thu thập thông tin liên quan đến hoạt động điều hành, kinh doanh, sản xuất của các cơ sở. Khi tìm ra sơ hở, thiếu sót của cơ sở, các đối tượng gây sức ép, gợi ý để các cơ sở đưa tiền, nếu không sẽ bị báo đến chính quyền địa phương và viết bài phản ánh trên báo chí.
————————–
Do lo sợ việc bị đưa thông tin trên báo chí sẽ gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh nên các cơ sở đã phải chi tiền cho các đối tượng. Các đối tượng tổ chức hoạt động theo từng nhóm liên huyện, liên tỉnh, trao đổi thông tin về các cơ sở cho nhau. Khi một đối tượng đến lấy được tiền của một cơ sở bất kỳ thì sẽ thông tin lại cho các đối tượng khác biết, để tiếp tục đến cơ sở đó gây sức ép nhằm cưỡng đoạt tài sản.
——————-
Cơ quan CSĐT, Công an tỉnh Thái Nguyên thông tin về phương thức, thủ đoạn phạm tội của các đối tượng. Đồng thời đề nghị các cá nhân là bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án nêu trên chưa được giải quyết liên hệ đến Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Thái Nguyên (Đội 2, Phòng Cảnh sát Hình sự. ĐC: Số 27, đường Hoàng Văn Thụ, TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, ĐT 0208.3855.232), hoặc điều tra viên Vũ Duy Mạnh (ĐT: 0986.761.111) để được hướng dẫn, giải quyết.
—————————-
PHÂN TÍCH
———————–
Phân tích Tâm lý của Đối tượng:
Nhu cầu vật chất và sự bất mãn: Động cơ chính của các đối tượng có thể xuất phát từ nhu cầu vật chất, sự bất mãn với cuộc sống hiện tại hoặc mong muốn nhanh chóng làm giàu. Việc mượn danh báo chí tạo ra một vỏ bọc đáng tin cậy để thực hiện hành vi phạm tội mà ít bị phát hiện hơn.
Sự tự tin thái quá và ảo tưởng về quyền lực: Việc giả mạo chức danh phóng viên có thể khiến các đối tượng trở nên tự tin thái quá, cho rằng mình có quyền lực và được phép can thiệp vào hoạt động kinh doanh của người khác. Họ khai thác sự sợ hãi và lo lắng của nạn nhân để đạt được mục đích cá nhân.
Thiếu đạo đức: Hành vi mượn danh, cưỡng đoạt tài sản cho thấy sự thiếu đạo đức, coi thường pháp luật và không có lòng trắc ẩn với người khác. Các đối tượng chỉ tập trung vào lợi ích bản thân mà không quan tâm đến hậu quả gây ra cho nạn nhân.
Sự học hỏi và bắt chước: Thủ đoạn phạm tội của các đối tượng (làm giả bằng cấp, khai thác thông tin từ báo chí) có thể là kết quả của việc học hỏi và bắt chước từ các vụ án tương tự hoặc từ những hình ảnh trên mạng xã hội.
—————-
Giả Danh Và Áp Lực Tâm Lý
Các đối tượng như Nguyễn Viết Kiên, Đỗ Văn Hùng (bị khởi tố 3/5/2024) và Hoàng Văn Hữu, Đào Văn Thể (khởi tố 1/12/2023) làm giả bằng cấp để thành cộng tác viên báo chí. Họ tiếp cận doanh nghiệp thu thập dữ liệu điều hành, phát hiện sơ hở (vi phạm nhỏ về sản xuất, kinh doanh), rồi đe dọa: “Đưa tiền, không thì báo chính quyền và đăng bài”. Nạn nhân, lo sợ uy tín sụp đổ, thường nhượng bộ. Nhóm hoạt động liên huyện, chia sẻ “con mồi”, tạo vòng lặp cưỡng đoạt liên tục.
Thủ đoạn này không dựa sức mạnh vật lý mà khai thác sự dốt luật (thiếu hiểu biết pháp lý, tâm lý doanh nghiệp nhỏ). Doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt hộ kinh doanh, thường mỏng kiến thức về quyền báo chí, dễ hoảng loạn trước “danh xưng phóng viên
———————
Hiệu ứng Chân lý ảo (Illusory Truth Effect): Sự lặp lại tạo nên quyền lực giả và kẽ hở dốt luật
Hiệu ứng chân lý ảo (illusory truth effect) – hiện tượng lặp lại thông tin sai khiến nạn nhân tin đó là thật – là vũ khí cốt lõi. Các đối tượng không bịa chuyện lớn mà lặp lại sơ hở thực tế (như chậm nộp thuế, vệ sinh an toàn thực phẩm kém), phóng đại thành “scandal lớn”. Trong vụ án này, các đối tượng không hoạt động đơn lẻ mà tổ chức theo “nhóm liên huyện, liên tỉnh”. Khi một đối tượng lấy được tiền, chúng thông báo cho các đối tượng khác tiếp tục đến gây sức ép.
Cơ chế: Não bộ ưu tiên thông tin quen thuộc (Hasher et al., 1977). Lần đầu nghe sơ hở, doanh nghiệp nghi ngờ; lần hai (từ “phóng viên”), họ chấp nhận “đúng rồi”. Nhóm tội phạm tăng hiệu ứng bằng chia sẻ thông tin nội bộ: Đối tượng A lấy tiền, B quay lại “xác nhận” vấn đề vẫn tồn tại.
Ứng dụng vụ việc: Họ gợi ý “viết bài phản ánh”, lặp cụm từ “ảnh hưởng sản xuất kinh doanh” – nạn nhân tự thuyết phục bản thân phải trả tiền để tránh “sự thật” lan truyền.
Dưới góc độ quan sát, việc nhiều “phóng viên” khác nhau cùng xuất hiện và xoáy sâu vào một sai sót nhỏ của doanh nghiệp đã tạo nên một Hiệu ứng chân lý ảo kinh điển. Chủ doanh nghiệp, dù có thể ban đầu nghi ngờ, nhưng khi liên tục tiếp xúc với các “phẻ báo”, thẻ cộng tác viên (dù giả) và cùng một kịch bản đe dọa, não bộ của họ sẽ rơi vào trạng thái “trôi chảy trong xử lý”. Sự xuất hiện dày đặc của các đối tượng khiến doanh nghiệp tin rằng sai sót của mình là “nghiêm trọng khủng khiếp” và “không thể cứu vãn” nếu không chi tiền. Sự quen thuộc của sự đe dọa đã thay thế cho việc kiểm chứng tư cách pháp nhân của đối phương.
——————-
Các Hiện Tượng Tâm Lý Khác Bị Khai Thác
Ngoài chân lý ảo, tội phạm lợi dụng chuỗi phản ứng tâm lý:
1.Nỗi Sợ Mất Mát (Loss Aversion – Kahneman & Tversky, 1979): Doanh nghiệp sợ mất uy tín hơn lợi ích ngắn hạn. Chi vài chục triệu rẻ hơn rủi ro “bài báo tiêu cực” làm sụt doanh thu. Con người có xu hướng sợ mất mát hơn là mong muốn đạt được lợi ích. Các đối tượng đã đánh vào nỗi sợ mất mát về danh tiếng, uy tín, doanh thu và thậm chí là khả năng hoạt động của doanh nghiệp nếu thông tin tiêu cực bị lan truyền. Chi tiền để “tránh rắc rối” được coi là một cách để ngăn chặn những mất mát tiềm tàng
2. Áp lực xã hội và danh tiếng: Trong kinh doanh, danh tiếng là vô cùng quan trọng. Lo sợ bị “phơi bày” những sơ hở, thiếu sót trên truyền thông (dù là giả mạo) khiến doanh nghiệp cảm thấy áp lực phải giữ gìn hình ảnh bằng mọi giá. Đây là một áp lực tâm lý mạnh mẽ, buộc họ phải hành động theo hướng có lợi cho kẻ cưỡng đoạt.
3. Thiên Kiến Xác Nhận (Confirmation Bias): Chủ doanh nghiệp biết sơ hở tồn tại, dễ tin “phóng viên” đúng. Họ bỏ qua dấu hiệu giả mạo (thẻ báo kém chất lượng).
4. Hiệu Ứng Khẩn Cấp (Urgency Effect): Đe dọa “ngay lập tức báo chính quyền” kích hoạt phản ứng cảm xúc, giảm tư duy logic.
5. Tuân Thủ Quyền Lực Giả Tạo (Milgram Obedience): Danh xưng “phóng viên” tạo ảo tưởng uy quyền. Doanh nghiệp nhỏ thường “dốt luật” về Luật Báo chí 2016 (cộng tác viên không có quyền điều tra).
6. Hiệu Ứng Bầy Đàn (Social Proof): Khi nhóm tội phạm “chia sẻ con mồi”, nạn nhân nghĩ “nhiều người đến, chắc vấn đề nghiêm trọng”.
7. Hội chứng “chim sợ cành cong”: Khi đã có một doanh nghiệp bị gây sức ép và chi tiền, thông tin này có thể lan truyền trong cộng đồng kinh doanh. Điều này tạo ra một tâm lý lo sợ chung, khiến các doanh nghiệp khác dễ dàng chấp nhận yêu cầu của đối tượng hơn, vì họ không muốn trở thành “nạn nhân tiếp theo” hoặc tin rằng việc chi tiền là “cách giải quyết thông thường
8. Lý thuyết trao đổi xã hội (Social Exchange Theory): Nạn nhân có thể nhìn nhận việc chi tiền như một sự “trao đổi” để mua lại sự im lặng hoặc tránh rắc rối. Dù là một trao đổi bất bình đẳng, nhưng trong tình huống bị đe dọa, họ tin rằng đó là giải pháp ít tốn kém nhất so với việc đối mặt với hậu quả tiềm ẩn.
9. Hiệu ứng hào quang (Halo Effect) ngược: Ban đầu, các đối tượng xuất hiện với danh nghĩa “phóng viên”, mang theo một “hào quang” nhất định về tính xác thực và quyền lực. Khi họ chuyển sang gây sức ép, danh tiếng giả mạo này khiến nạn nhân tin rằng những lời đe dọa là có cơ sở và đáng tin cậy.
10. Sự tin tưởng vào hình thức: Con người thường có xu hướng đánh giá một vật thể hoặc một người dựa trên hình thức bên ngoài của nó, thay vì dựa trên nội dung thực tế. Các đối tượng đã khai thác yếu tố này bằng cách tạo ra vỏ bọc phóng viên với các giấy tờ giả mạo và trang phục chuyên nghiệp để tạo sự tin tưởng cho nạn nhân.
11. Sợ hãi và lo lắng: Các đối tượng đã lợi dụng nỗi sợ hãi và lo lắng của nạn nhân về việc bị đưa tin tiêu cực trên báo chí để gây áp lực và cưỡng đoạt tài sản. Họ gieo rắc nỗi sợ hãi bằng cách đe dọa sẽ báo cáo sự việc cho chính quyền địa phương nếu không được trả tiền.
12. Hiệu ứng xã hội: Việc các đối tượng hoạt động theo từng nhóm, liên huyện, liên tỉnh cho thấy họ đã tận dụng hiệu ứng xã hội để mở rộng phạm vi hoạt động và tăng cường sức mạnh. Sự thông tin và hỗ trợ lẫn nhau trong nhóm đã giúp họ giảm thiểu rủi ro bị phát hiện và truy bắt.
————————
Sự “Dốt luật” của nạn nhân và sự Thao túng định kiến
Cái tên bài luận “Mượn sự dốt luật” ám chỉ việc các đối tượng lợi dụng sự thiếu hiểu biết về pháp luật báo chí và quy trình thanh tra, kiểm tra của các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ.
Tội phạm ở đây sử dụng Định kiến xác nhận (Confirmation Bias): Các doanh nghiệp nhỏ thường mặc định rằng “báo chí có quyền lực tuyệt đối” và “hễ lên báo là mất nghiệp”. Các đối tượng đã tận dụng định kiến này để xây dựng một “vỏ bọc thực tại” (Reality Tunnel). Khi doanh nghiệp lo sợ, họ không còn đủ minh mẫn để nhận ra rằng một phóng viên chân chính không bao giờ hành động theo kiểu “gợi ý đưa tiền”. Sự dốt luật về quy trình đã trở thành mảnh đất màu mỡ để lòng tham canh tác.
——————————
Tam giác gian lận và Cơ chế “Hợp lý hóa” tội ác
Nhìn vào hồ sơ vụ án, chúng ta thấy rõ cấu trúc của Tam giác gian lận (Fraud Triangle):
Cơ hội: Việc làm giả bằng cấp, hồ sơ cộng tác viên báo chí quá dễ dàng, tạo ra kẽ hở để các đối tượng “mượn danh”.
Áp lực: Nhu cầu tài chính cá nhân của các đối tượng không nghề nghiệp ổn định.
Hợp lý hóa: Đáng sợ nhất là cách các đối tượng này tự biện hộ. Chúng cho rằng mình đang “điều tra”, “phản ánh” hoặc chỉ đơn giản là “kiếm tiền từ những người có sai phạm”. Sự sa sút đạo đức nằm ở chỗ chúng coi việc cưỡng đoạt là một loại dịch vụ “bịt miệng” có thu phí.
———————–
Hậu Quả Xã Hội Và Giải Pháp Phòng Ngừa
Vụ việc gây thiệt hại hàng tỷ đồng, làm doanh nghiệp e ngại hợp tác báo chí chân chính. Tâm lý “dốt luật” (thiếu đào tạo pháp lý) biến doanh nghiệp thành nạn nhân dễ dàng. Hiện tượng “mượn sự dốt luật cưỡng đoạt tài sản doanh nghiệp” không chỉ là hành vi đơn thuần mà còn là một cuộc tấn công vào tâm lý nạn nhân. Bằng cách lợi dụng sự thiếu hiểu biết, tạo ra hiệu ứng chân lý ảo về mối đe dọa và khai thác nỗi sợ hãi mất mát, các đối tượng đã thành công trong việc thao túng doanh nghiệp. Để phòng chống, cần nâng cao nhận thức pháp luật cho cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời tăng cường các biện pháp kiểm tra, xác minh thông tin và có đường dây nóng hỗ trợ nạn nhân.
Giải pháp:
-Doanh nghiệp: Xác minh thẻ báo qua Tổng Biên tập (Luật Báo chí). Báo ngay Công an nếu bị ép.
-Chính sách: Tăng hình phạt giả danh báo chí (Điều 170 BLHS: 1-5 năm tù). Đào tạo nhận diện tâm lý lừa đảo.
-Cá nhân: Học bias tâm lý cơ bản, tránh quyết định dưới áp lực.
-Nâng cao nhận thức của cộng đồng: Cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về hình thức tội phạm mượn danh báo chí, cảnh báo mọi người về những thủ đoạn tinh vi của các đối tượng và khuyến khích họ liên hệ với cơ quan chức năng nếu phát hiện nghi ngờ.
-Tăng cường kiểm tra và xác minh thông tin: Các cơ quan báo chí cần tăng cường kiểm tra và xác minh thông tin của các phóng viên, cộng tác viên để đảm bảo tính chính thống và tránh tình trạng mượn danh.
-Cải thiện hệ thống pháp luật: Cần có những quy định pháp luật chặt chẽ hơn về hành vi mạo danh chức danh báo chí và tăng cường chế tài xử lý nghiêm minh đối với các đối tượng phạm tội.
-Đào tạo kỹ năng phòng thủ: Các doanh nghiệp, tổ chức cần đào tạo kỹ năng phòng thủ cho nhân viên để họ có thể nhận biết và đối phó hiệu quả với các đối tượng mượn danh báo chí.
-Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng: Cần tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp điều tra giữa công an, cơ quan báo chí và các đơn vị liên quan để nhanh chóng triệt phá các băng nhóm tội phạm này.
===========================
HOME AND FATE – một dự án huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân, được thành lập với ý nghĩa: ‘’Vận mệnh của bạn được quyết định bởi ngôi nhà thân-tâm-trí và mái ấm gia đình của bạn’’.
Nếu bạn có gì thắc mắc liên hệ ngay bit.ly/3IlJtj7
Chương trình huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân
Người huấn luyện trực tiếp: Hà Mạnh Cường & Lê Việt Trinh
Đăng kí bằng cách nhắn tin cho page: https://m.me/hellocuongtrinh hoặc tại website chính thức của Home and Fate