Vụ việc tranh chấp căn nhà thờ tự kéo dài gần một phần tư thế kỷ tại Gò Vấp không chỉ là một hồ sơ pháp lý thuần túy; đó là một câu chuyện phơi bày sự xuống cấp của đạo đức gia đình và những hố đen tâm lý khi đối diện với vật chất mà tôi đã được nhiều lần chiêm ngưỡng khi đi bán nhà. Khi khói nhang thờ phụng bị che lấp bởi bụi bặm của những tờ đơn khiếu kiện, chúng ta thấy một sự thật trần trụi: Di sản của tổ tiên đã biến thành di họa cho con cháu. Vụ tranh chấp căn nhà thờ tự kéo dài 24 năm không chỉ là một mâu thuẫn gia đình đơn thuần mà còn phản ánh những tầng lớp phức tạp của tâm lý xã hội, các vấn đề đạo đức và đạo lý sâu sắc trong văn hóa Việt Nam.
————-
TRÍCH NGUYÊN VĂN BÀI BÁO VỀ VỤ TRANH CHẤP
Theo báo Vnexpress đăng tải vào Chủ nhật, 28/5/2017
Cả gia đình ở Sài Gòn 24 năm tranh chấp căn nhà thờ tự
Cả gia đình ở Sài Gòn 24 năm tranh chấp căn nhà thờ tự
Tòa đang giải quyết yêu cầu của cụ Đào, đòi căn nhà đã cho con trai, thì cả hai qua đời nên con cháu họ phải tiếp tục theo đuổi vụ kiện suốt hàng chục năm.
——————
Theo nội dung vụ án vừa được TAND TP HCM xét xử, vợ chồng cụ Đào (quá cố 101 tuổi) có 6 con và tạo lập căn nhà trên đường 26/3, quận Gò Vấp. Năm 1975, cụ cho xây lại toàn bộ căn nhà, giao cho con trai cả là Văn đứng ra trông coi và nhận tiền đưa cho thợ.
Năm 1988, vợ chồng cụ nhờ cháu gái viết di chúc với nội dung giao căn nhà cho ông Văn quản lý, sử dụng làm nơi thờ cúng sum họp ngày lễ tết. Sau khi vợ mất, năm 1990, cụ Đào phát hiện con trai cả đánh tráo di chúc.
Bản di chúc mang đi chứng thực không đúng với ý nguyện của vợ chồng ông mà có nội dung “để lại căn nhà cho 3 bố con ông Văn được quyền sở hữu”. Cụ Đào khởi kiện con trai, yêu cầu trả lại toàn bộ căn nhà. TAND quận Gò vấp thụ lý vụ việc.
——————————
Trình bày với tòa, ông Văn và các con phủ nhận thay đổi di chúc. Ông xác nhận căn nhà là của bố mẹ nhưng tiền xây dựng do mình bỏ ra. Còn cụ Đào khẳng định chi toàn bộ chi phí, chỉ nhờ con trai đứng ra trông coi.
Cụ Đào không đưa ra được chứng cứ cho thấy con trai đánh tráo di chúc. Do vợ ông lão đã chết, phần di sản của cụ bà để lại cho con trai có giá trị pháp lý, tương đương một nửa căn nhà. Từ đó, HĐXX tuyên giao toàn bộ căn nhà cho ông Văn. Người con có nghĩa vụ trả cho cụ Đào một nửa giá trị căn nhà tương đương hơn 27 lượng vàng. Chi phí xây dựng, sửa chữa căn nhà 53 triệu đồng chia mỗi người một nửa.
Không đồng ý, cụ Đào kháng cáo, đồng thời lập di chúc mới để căn nhà cho cả 6 người con, giao ông Văn quản lý để thờ cúng tổ tiên.
————————–
Năm 1994, TAND TP HCM xử phúc thẩm giữ nguyên bản án nhưng ghi nhận sự tự nguyện của cha con ông Văn giao, căn nhà cho cụ Đào sử dụng cho đến khi không có nhu cầu.
Bản án này sau đó bị tòa cấp cao hơn hủy do có khiếu nại của cụ Đào. Thời gian này, ông Văn qua đời, ủy quyền cho 2 con gái tiếp tục vụ kiện. Do một số người liên quan trong gia đình cụ Đào đã đi nước ngoài, vụ án được giao cho cấp thành phố xét xử lại từ đầu.
—————————-
Đến năm 2000, cụ Đào lập bản di chúc mới để lại căn nhà cho hai con gái là Thi và Thơm thờ cúng ông bà cha mẹ. Một năm sau cụ qua đời, hai con gái thay cha theo đuổi vụ kiện.
Sau 18 năm kéo dài để bổ sung giấy tờ, TAND TP HCM mở phiên xử. Đã bước sang tuổi 80, chị em bà Thi dò dẫm đến dự tòa. Vẻ bức xúc, họ cho rằng hai cháu gái (con ông Văn) đã được cha để lại căn nhà khác lớn hơn nhưng vẫn chiếm dụng căn nhà nhỏ của ông bà để lại, khiến họ không có chỗ sum họp ngày giỗ cha mẹ.
————————–
“Chúng tôi rất mệt mỏi vì khiếu kiện kéo dài nhiều năm. Ý nguyện của cha tôi lúc lâm chung là phải lấy lại căn nhà làm nơi thờ tự nên chúng tôi phải theo đuổi vụ kiện đến cùng”, cụ bà nói.
Trình bày với tòa, hai người cháu phân trần, họ và ông Văn không đối xử tệ với ông nội như các cô nghĩ. Căn nhà này là nơi họ và gia đình đã sinh sống nhiều năm nên muốn giữ lại. Hơn nữa, di chúc khi bà ngoại lúc còn sống là để lại căn nhà cho 3 cha con họ.
————————–
Phiên xử diễn ra căng thẳng khiến nhiều lần chủ tọa phải ngắt lời và nhắc nhở các bên không xúc phạm nhau.
Sau khi nghị án, HĐXX đã tuyên phát mãi căn nhà, chia đôi mỗi bên một nửa. Căn nhà được định giá khoảng 800 triệu đồng. Phía nguyên đơn phải trả cho bị đơn 100 triệu đồng chi phí giữ gìn bảo quản căn nhà từ trước đến nay.
Phiên tòa kết thúc, các bên đều bày tỏ quan điểm không đồng ý với phán quyết này và sẽ kháng cáo.
Như vậy, sau 24 năm vướng vào vòng tố tụng, vụ án vẫn chưa thể kết thúc. Tình thân của họ cũng mất đi từ ngày xảy ra tranh chấp căn nhà.
———————————
NHẬN ĐỊNH
SỰ PHẢN BỘI LỢI ÍCH VÀ ĐẠO LÝ CHUNG
Sẽ có nhiều người nhìn mọi thứ khi quan sát vụ việc đó là: những người trong gia đình sẽ biết nhường nhịn, yêu thương nhau. “Một giọt máu đào hơn ao nước lã”, “Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau” . Tuy nhiên, vụ án khởi đầu bằng một nghi vấn rúng động: Con trai cả đánh tráo di chúc.
Ông Văn và các con có thể đã lặp lại giả thuyết “Công sức tôi trông coi, tiền bạc tôi xây dựng mới là giá trị cốt lõi” đủ nhiều để họ tự thuyết phục bản thân rằng việc chiếm hữu căn nhà là “công bằng”. Đây chính là sự Hợp lý hóa lợi ích chung thành lợi ích riêng. Kẻ ác không nghĩ mình ác, họ chỉ nghĩ mình đang đòi lại “công đạo” cho riêng mình, bất chấp điều đó đi ngược lại ý nguyện của người cha 101 tuổi. Thì cũng đúng thôi, ấy mới có câu án tại hồ sơ chứ về căn nguyên, vì “thì” “là” “bị” “ở” nào đó thì chúng ta ai cũng lương thiện
————————–
SỰ XÓI MÒN LÒNG TIN VÀ GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG
Vụ tranh chấp này là một minh chứng rõ ràng cho sự suy giảm lòng tin và các giá trị truyền thống trong xã hội hiện đại. Các yếu tố tâm lý xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì các mối quan hệ gia đình, cũng như cách giải quyết các mâu thuẫn.
Sự thay đổi cấu trúc gia đình: Mô hình gia đình truyền thống với sự tôn trọng và kính trọng người lớn tuổi đang dần bị thay thế bởi những giá trị cá nhân hóa, nơi mà quyền lợi của mỗi cá nhân được đặt lên trên lợi ích chung của gia đình.
Áp lực kinh tế và xã hội: Áp lực về kinh tế, sự cạnh tranh trong xã hội hiện đại có thể dẫn đến sự ích kỷ và tham lam, khiến các thành viên gia đình trở nên khó chấp nhận sự hy sinh hoặc chia sẻ.
Sự thiếu minh bạch trong giao tiếp: Việc thiếu sự cởi mở, trung thực trong giao tiếp giữa các thành viên gia đình đã tạo ra những hiểu lầm và nghi ngờ, góp phần làm leo thang mâu thuẫn.
Sự suy giảm niềm tin vào pháp luật và công lý: Quá trình tố tụng kéo dài 24 năm cho thấy sự thất vọng của các bên về hệ thống pháp luật và khả năng bảo vệ công bằng cho mọi người.
——————————
SỰ BIẾN MẤT CỦA ĐẠO ĐỨC BỞI LÒNG THAM
Vụ tranh chấp này cũng làm nổi bật những vấn đề đạo đức nghiêm trọng đang ẩn hiện trong xã hội hiện nay. Hành vi ích kỷ, thiếu trách nhiệm và sự phản bội niềm tin đã phá vỡ các chuẩn mực đạo đức truyền thống mà ta có thể thấy những điều sau
Sự ích kỷ và tham lam: Ông Văn đã hành động ích kỷ khi cố gắng chiếm đoạt tài sản của cha mẹ, bất chấp quyền lợi của các con và ý nguyện của gia đình.
Sự thiếu trung thực: Hành vi đánh tráo di chúc là một sự phản bội niềm tin, phá vỡ các nguyên tắc đạo đức cơ bản về sự trung thực và liêm chính.
Sự thiếu trách nhiệm: Các con của ông Văn đã thiếu trách nhiệm khi không cố gắng bảo vệ quyền lợi của cô em gái, thậm chí còn tham gia vào cuộc tranh chấp để bảo vệ lợi ích cá nhân.
Sự vô cảm: Sự thờ ơ, vô cảm của các bên liên quan đối với những mất mát về tinh thần và tình cảm mà vụ tranh chấp gây ra cho gia đình cũng là một vấn đề đạo đức đáng lo ngại.
—————————
Vụ tranh chấp này còn phản ánh sự xung đột giữa các giá trị đạo lý truyền thống của gia đình Việt Nam. Lòng hiếu thảo, nghĩa tình gia đình luôn được coi trọng, nhưng đôi khi lại bị đặt lên trên quyền lợi cá nhân
Sự mâu thuẫn giữa lòng hiếu thảo và quyền sở hữu: Việc ông Văn cố gắng chiếm đoạt tài sản của cha mẹ đã đi ngược lại truyền thống hiếu thảo, vì nó tước đoạt quyền lợi của người thân lớn tuổi hơn.
Sự thiếu tôn trọng ý nguyện của người đã khuất: Hành vi đánh tráo di chúc là một sự xúc phạm đến ý nguyện của cha mẹ và vi phạm các nguyên tắc đạo lý về lòng thành kính với người đã khuất.
Sự xung đột giữa nghĩa tình gia đình và lợi ích cá nhân: Các con của ông Văn đã đặt lợi ích cá nhân lên trên nghĩa tình gia đình, bỏ qua quyền lợi của cô em gái để bảo vệ những gì họ cho là của mình.
————————–
VŨ KHÍ HÓA THỜ CÚNG
Điểm tăm tối nhất của vụ án này chính là việc cả hai bên đều nhân danh “thờ cúng tổ tiên” để theo đuổi vụ kiện.
Phía cụ Đào và các con gái: Coi căn nhà là biểu tượng của đạo hiếu, là nơi sum họp.
Phía ông Văn và các cháu: Coi việc sinh sống tại đó là cách để “giữ gìn” di sản.
Thực chất, “thờ cúng” ở đây đã bị vũ khí hóa. Đạo lý bị biến thành một công cụ mặc cả pháp lý. Khi bát hương và bàn thờ trở thành đối tượng của những phiên tòa “căng thẳng”, “xúc phạm nhau”, giá trị tâm linh đã chết lâm sàng. Đạo lý truyền thống Việt Nam coi trọng “nghĩa tử là nghĩa tận” và “anh em như thể tay chân”, nhưng ở đây, tình thân đã bị phát mãi cùng với căn nhà 800 triệu đồng. Việc tranh chấp ngay dưới chân nhang là một sự xúc phạm sâu sắc đến linh hồn người quá cố – những người vốn dĩ lập di chúc để mong cầu sự “sum họp”..
————————-
KHI CHỈ CÒN MUỐN THẮNG KIỆN THÌ CON NGƯỜI TA CÒN GÌ
Vụ án kéo dài 24 năm tạo ra một hiện tượng tâm lý gọi là Hiệu ứng đường hầm (Tunneling). Khi con người bị cuốn vào một cuộc tranh chấp quá lâu, tầm nhìn của họ bị thu hẹp lại. Họ không còn thấy được sự già nua của chị em bà Thi (80 tuổi), không thấy được sự mệt mỏi của con cháu; họ chỉ thấy mục tiêu duy nhất: Thắng kiện.
Hai người cháu phân trần “không đối xử tệ với ông nội”, nhưng hành động ngăn cản các cô vào thắp nhang cho cha mẹ lại là minh chứng cho sự vô cảm hóa. Họ không ác độc một cách bùng nổ, họ ác độc một cách kiên trì và thản nhiên.
———————————
SỰ TRÔI CHẢY VÀ QUEN THUỘC CỦA LỜI NÓI DỐI
Dựa trên lý thuyết về Sự trôi chảy trong xử lý (Processing fluency), sau 24 năm, những lời phủ nhận “Chúng tôi không đánh tráo di chúc” hay “Tiền xây dựng do tôi bỏ ra” đã trở thành “sự thật” đối với chính người nói. Họ sống trong một thực tại song song nơi lòng tham được mặc định là quyền lợi hợp pháp qua thời gian. Sự đáng sợ ở đây là không ai cảm thấy mình sai; họ chỉ cảm thấy mình là nạn nhân của một vụ kiện kéo dài.
———————————
ĐÚNG SAI KHÔNG THỂ CỨU ĐƯỢC DI SẢN
Phán quyết cuối cùng của Tòa án là “phát mãi căn nhà, chia đôi” là một giải pháp pháp lý công bằng nhưng lại là một thất bại về mặt đạo đức.
Căn nhà mất đi: Nơi thờ tự biến mất.
Tình thân mất đi: Sợi dây huyết thống bị cắt đứt bởi 800 triệu đồng.
Thời gian mất đi: 24 năm thanh thản bị đánh đổi bằng sự bức xúc và kiệt quệ.
————————————–
Vụ án là một hồi chuông cảnh tỉnh về sự sa sút đạo lý trong xã hội hiện đại. Khi vật chất lên ngôi, người ta sẵn sàng dùng cả “người chết” làm công cụ để tranh giành lợi ích. Bài học cay đắng để lại là: Một di chúc không rõ ràng có thể làm nảy sinh lòng tham, nhưng một đạo đức suy đồi sẽ biến lòng tham đó thành một di sản của sự thù hận, truyền từ đời này sang đời khác ngay dưới khói nhang thờ phụng mỏng manh. Vụ việc là một bi kịch gia đình sâu sắc, phản ánh sự xói mòn của lòng tin và các giá trị truyền thống trong xã hội hiện đại. Nó cũng làm nổi bật những vấn đề đạo đức và đạo lý nghiêm trọng về sự ích kỷ, thiếu trung thực, vô trách nhiệm và xung đột giữa lợi ích cá nhân và nghĩa tình gia đình. Để giải quyết những vấn đề này, cần có một sự thay đổi toàn diện trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân, cũng như sự can thiệp tích cực của xã hội và pháp luật để bảo vệ công bằng và duy trì các giá trị đạo đức truyền thống.
===========================
HOME AND FATE – một dự án huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân, được thành lập với ý nghĩa: ‘’Vận mệnh của bạn được quyết định bởi ngôi nhà thân-tâm-trí và mái ấm gia đình của bạn’’.
Nếu bạn có gì thắc mắc liên hệ ngay bit.ly/3IlJtj7
Chương trình huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân
Người huấn luyện trực tiếp: Hà Mạnh Cường & Lê Việt Trinh
Đăng kí bằng cách nhắn tin cho page: https://m.me/hellocuongtrinh hoặc tại website chính thức của Home and Fate