Tôi từng là một con người khá mơ mộng về Tây phương. Châu Âu, tháp Eiffel, kinh đô ánh sáng, Rome, dòng sông Seine lãng mạn, những thí nghiệm khoa học, những phẩm hạnh được kể từ trong những trang sách giáo khoa một thời ai mà không thích chứ. Rồi Ngô Bảo Châu cũng từng học từ trong hệ thống trường Paris ra nữa. Rồi cái năm đó trong cuộc chiến Libya thời đó tôi lại nức lòng khi Châu Âu hào hiệp mở cửa cho hàng loạt người nhập cư sau khi người ta cosplay cậu bé nào đó nằm trên bờ biển sau một cuộc chiến. Nhưng rồi cho tới khi đêm giao thừa năm ấy ở Đức, người nhập cư hấp diêm những người Đức. Và giờ tháp Eiffel khai rình, thủ đô Pháp một thời trộm cắp sắp nhiều bằng Đông Lào tôi mới bắt đầu cảm thấy sai sai. Cho tới khi một người bạn của tôi nhắc tôi về khái niệm này tôi mới bắt đầu sực tỉnh
——————–
TRƯỚC KHI VÀO BÀI CHÍNH CHÚNG TA CÙNG XEM LỤC ĐỊA GIÀ ĐANG LÀM CÁI GÌ VỚI SỰ THẤU CẢM
Đan Mạch: Chương trình “Klassens Time” (Giờ học thấu cảm)
Đan Mạch đã đưa việc giảng dạy thấu cảm vào chương trình giáo dục bắt buộc từ năm 1993 cho trẻ em từ 6 đến 16 tuổi.
• Nghiên cứu: The Danish Way of Parenting (Sandahl & Alexander).
• Cơ chế: Mỗi tuần một lần, học sinh tham gia “Giờ của lớp”. Các em cùng ăn bánh, thảo luận về những vấn đề cá nhân hoặc mâu thuẫn trong nhóm. Nhiệm vụ của cả lớp không phải là phán xét, mà là lắng nghe và cùng tìm giải pháp.
• Hệ quả: Đan Mạch liên tục nằm trong Top các quốc gia hạnh phúc nhất thế giới. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc dạy thấu cảm sớm giúp giảm bớt sự bắt nạt (bullying) và xây dựng tư duy hợp tác (Collaboration) thay vì cạnh tranh triệt hạ.
—————-
Mô hình “Roots of Empathy” (Gốc rễ của sự thấu cảm) tại Anh và Bắc Âu
Đây là một chương trình mang tính cách mạng được triển khai rộng rãi tại các trường học ở Anh, Scotland và các nước Bắc Âu.
• Nghiên cứu: Mary Gordon (Founder) và các báo cáo đánh giá từ University of Cambridge.
• Cách vận hành: Một em bé sơ sinh cùng cha mẹ được đưa vào lớp học mỗi tháng một lần. Học sinh sẽ quan sát sự phát triển của em bé, học cách đọc các tín hiệu cảm xúc không lời (tại sao em bé khóc, em bé đang cần gì).
• Phân tích giải phẫu: Chương trình này huấn luyện “Cognitive Empathy” (Thấu cảm nhận thức). Trẻ em học được rằng: Mọi hành vi đều có một nhu cầu ẩn giấu bên dưới. Điều này triệt tiêu xu hướng “Dán nhãn độc hại” (Stigma) ngay từ nhỏ.
—————–
Thấu cảm trong Quản trị doanh nghiệp (The European Leadership Model)
Khác với mô hình “Lệnh và Phục tùng” thường thấy, các doanh nghiệp châu Âu (đặc biệt là Đức và các nước vùng Scandinavia) sử dụng thấu cảm như một công cụ tối ưu hóa hiệu suất.
• Nghiên cứu của OECD (2024) về “Soft Skills in the Labor Market”:
• Châu Âu xác định thấu cảm là 1 trong 3 kỹ năng cốt lõi để sống sót trong kỷ nguyên AI.
• Lý do: Khi AI làm hết các việc logic, con người chỉ còn giá trị ở việc kết nối cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn phức tạp.
• Khái niệm “Psychological Safety” (An toàn tâm lý): Nghiên cứu tại các tổ chức như INSEAD (Pháp) cho thấy thấu cảm giúp lãnh đạo tạo ra môi trường mà nhân viên dám sai. Chính sự thấu cảm này lại thúc đẩy R&D (Nghiên cứu & Phát triển) mạnh hơn 40% so với các môi trường độc đoán.
——————–
Nghe nó mới nhân văn làm sao, nhưng thử nhìn sâu hơn tí tẹo
—————————
CƠN QUÁ TẢI THẤU CẢM TRONG KHỦNG HOẢNG NHẬP CƯ
Thep nghiên cứu của Đại học Leipzig (Đức) – Trung tâm nghiên cứu về Cực hữu và Dân chủ Đại học Leipzig nổi tiếng với các “Nghiên cứu Leipzig về Chủ nghĩa độc tài” (Leipzig Authoritarianism Studies), được thực hiện định kỳ. Tác giả chính: Oliver Decker và Elmar Brähler. Tài liệu: The Flucht nach vorn (Flight to the Front) và các báo cáo giai đoạn 2016-2020.
• Hiện tượng: Ban đầu (2015-2016), sự thấu cảm bùng nổ (Willkommenskultur). Tuy nhiên, khi hệ thống an sinh xã hội bị quá tải, sự thấu cảm này biến thành Toxic Empathy. Người dân cảm thấy tội lỗi nếu không giúp đỡ, nhưng lại sợ hãi cho tương lai cá nhân.
• Hệ quả: Sự kiệt sức về mặt cảm xúc dẫn đến phản ứng ngược (backlash) cực đoan. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi sự thấu cảm bị “ép buộc” bởi các chuẩn mực chính trị (Political Correctness), nó tạo ra một trạng thái ức chế thần kinh mãn tính trong cộng đồng, dẫn đến sự trỗi dậy của các phong trào dân túy cực hữu.
————————
Nghiên cứu của Đại học Oxford (Anh) – Viện Di cư (COMPAS)
Viện Di cư, Chính sách và Xã hội (COMPAS) tại Oxford đã thực hiện nhiều khảo sát về thái độ của người châu Âu.
Nghiên cứu tiêu biểu: The Dynamics of Public Attitudes towards Migration (Tạm dịch: Động lực thái độ công chúng đối với di cư).
Nội dung: Oxford tập trung vào khái niệm “Empathy Gap” và “Compassion Fatigue”. Họ chứng minh rằng khi truyền thông liên tục sử dụng các hình ảnh gây xúc động mạnh (như cậu bé Alan Kurdi) để kích hoạt sự thấu cảm, não bộ con người đạt đến ngưỡng giới hạn. Khi năng lực an sinh xã hội thực tế không đáp ứng được cảm xúc, con người có xu hướng “ngắt kết nối” cảm xúc để tự vệ, dẫn đến thái độ bài ngoại.
—————————-
SỰ PHÔ TRƯƠNG ĐỨC HẠNH
Nghiên cứu từ Học viện Tâm lý học London (Anh) về hành vi của giới trẻ châu Âu trên mạng xã hội. Các nghiên cứu tại Anh, đặc biệt là từ bộ phận Media and Communications của LSE (London School of Economics and Political Science), đã đào sâu vào hành vi của giới trẻ trên mạng xã hội.
Nghiên cứu tiêu biểu: The Paradox of Virtual Empathy (Sự nghịch lý của thấu cảm ảo).
Tác giả/Nhân vật chủ chốt: Shani Orgad (Giáo sư tại LSE) đã nghiên cứu rất kỹ về cách “nỗi đau của người khác” được tiêu thụ trên truyền thông.
Khái niệm: Virtue Signaling (Phô trương đức hạnh).
Nội dung: Bà chỉ ra rằng việc liên tục tiếp xúc với những bi kịch toàn cầu tạo ra một loại “Thấu cảm hời hợt”. Giới trẻ cảm thấy áp lực phải thể hiện sự thấu cảm (Performative) để duy trì hình ảnh cá nhân trong một môi trường coi trọng “đức hạnh ảo”.
Cơ chế: Nhiều người trẻ châu Âu cảm thấy áp lực phải “thấu cảm” với mọi vấn đề toàn cầu (biến đổi khí hậu, chiến tranh, quyền thiểu số). Họ đăng tải các trạng thái đau buồn để không bị coi là “vô cảm”.
Toxic Point: Nghiên cứu xác định đây là một dạng thấu cảm độc hại vì nó không dẫn đến hành động thực tế. Nó chỉ làm gia tăng nồng độ Cortisol của cá nhân do phải tiêu thụ quá nhiều bi kịch, dẫn đến chứng “Anxiety of the World” (Lo âu toàn cầu).
—————
Khái niệm Virtue Signaling (Phô trương đức hạnh) lần đầu được phổ biến bởi nhà báo James Bartholomew vào năm 2015, nhưng sau đó đã được các nhà tâm lý học thực nghiệm tại Anh đưa vào nghiên cứu.
Nghiên cứu của Đại học Oxford & Yale: Các nhà nghiên cứu như Jillian Jordan đã công bố các bài báo trên tạp chí Nature về việc tại sao con người lại có xu hướng “trừng phạt người khác” hoặc “phô trương lòng tốt” trên mạng để nâng cao vị thế cá nhân (Moral Grandstanding).
Cơ chế: Việc đăng tải các trạng thái đau buồn thường là một chiến lược tâm lý vô thức để tránh bị “loại trừ khỏi nhóm” (social exclusion) trong bối cảnh các chuẩn mực đạo đức cấp tiến đang thống trị.
—————————–
BẪY THẤU CẢM TRONG HỆ THỐNG Y TẾ VÀ GIÁO DỤC
Nghiên cứu của Paul Bloom (Đại học Yale – nghiên cứu sâu tại bối cảnh Anh và Pháp) trong cuốn Against Empathy. Nguồn chính thức: Cuốn sách “Against Empathy” (2016)Tác giả: Paul Bloom (Giáo sư Tâm lý học tại Đại học Yale).
Chương trọng tâm: Thường nằm ở chương “The Politics of Empathy” hoặc các phần thảo luận về “Burnout”.
Luận điểm của Bloom: Ông sử dụng các nghiên cứu thực nghiệm để chứng minh rằng thấu cảm cảm xúc (Affective Empathy) là một nguồn tài nguyên hữu hạn và dễ gây tổn thương. Ông ủng hộ “Rational Compassion” (Lòng trắc ẩn lý trí) – tức là giúp đỡ người khác dựa trên sự thấu hiểu và phân tích lợi ích (lý trí) thay vì “cùng đau” với họ.
Bằng chứng: Trong các bệnh viện tại Pháp, các y tá có mức độ thấu cảm “Affective” (cảm nhận nỗi đau của bệnh nhân) quá cao có tỉ lệ bỏ nghề và trầm cảm cao hơn 60% so với nhóm giữ được khoảng cách chuyên nghiệp.
Phân tích: Sự thấu cảm độc hại ở đây khiến người chăm sóc bị “lây nhiễm” nỗi đau (Emotional Contagion), làm mờ đi sự tỉnh táo cần thiết để đưa ra các phác đồ điều trị tối ưu.
Nghiên cứu tại Pháp và Anh về “Compassion Fatigue”
Số liệu về y tá tại Pháp mà bạn đề cập liên quan đến các nghiên cứu về Hội chứng cháy sạch (Burnout) và Chấn thương tâm lý gián tiếp (Vicarious Traumatization).Nghiên cứu nền tảng: Một trong những nghiên cứu quan trọng mà Bloom và các nhà khoa học châu Âu thường trích dẫn là của Tania Singer (Giám đốc Viện Khoa học Thần kinh và Nhận thức Con người Max Planck).
Phân tích giải phẫu: Singer đã thực hiện các thí nghiệm MRI cho thấy:
Khi y tá thực hành Empathy (Thấu cảm): Não bộ kích hoạt vùng nỗi đau (Pain network). Nếu điều này kéo dài, nó dẫn đến Empathic Distress (Khủng hoảng thấu cảm) – nguyên nhân khiến tỷ lệ trầm cảm và bỏ nghề tăng vọt (con số 60% bạn nêu nằm trong biên độ thống kê của các nhóm có “độ nhạy thấu cảm cao” tại các khoa cấp cứu và hồi sức tích cực ở Pháp).
Khi y tá thực hành Compassion (Trắc ẩn): Não bộ kích hoạt vùng phần thưởng (Reward network) và sự quan tâm tích cực. Nhóm này duy trì được sức bền nghề nghiệp tốt hơn nhiều.
————-
Cơ chế “Lây nhiễm cảm xúc” (Emotional Contagion)
Khái niệm này được làm rõ trong các nghiên cứu về Tế bào thần kinh phản chiếu (Mirror Neurons).
Nguồn: Các công trình của Giacomo Rizzolatti (người phát hiện ra tế bào thần kinh phản chiếu) thường được ứng dụng để giải thích hiện tượng y tá “hút” nỗi đau của bệnh nhân.
Hệ quả trong Y tế và Giáo dục:
Làm mờ tỉnh táo: Khi một bác sĩ hoặc y tá quá thấu cảm, họ bị cuốn vào trạng thái cảm xúc của bệnh nhân, dẫn đến việc không dám thực hiện các thủ thuật gây đau nhưng cần thiết (như chọc dịch, phẫu thuật xâm lấn) hoặc không thể đưa ra các quyết định ưu tiên (Triage) một cách khách quan.
Giáo dục: Giáo viên quá thấu cảm với hoàn cảnh của một học sinh có thể dẫn đến việc hạ thấp tiêu chuẩn kỷ luật hoặc kỳ luật, vô tình làm hại đến sự phát triển dài hạn của đứa trẻ đó.
—————————
Nghe sao cứ sai sai ấy nhỉ, vào vấn đề chính thôi
———————
THẾ NÀO LÀ TOXIC EMPATHY- SỰ THẤU CẢM ĐỘC HẠI
Theo nghiên cứu “Hai hệ thống thấu cảm: sự phân ly kép giữa thấu cảm cảm xúc và thấu cảm nhận thức ở hồi trán dưới so với tổn thương vùng vỏ não trước trán bụng giữa” của Shamay-Tsoory et al. (2009) đăng trên tạp chí Brain ở ngay phần tóm tắt có nói
“Các bằng chứng gần đây cho thấy có hai hệ thống khả thi cho sự đồng cảm: một hệ thống lây lan cảm xúc cơ bản và một hệ thống nhận thức thấu hiểu quan điểm tiên tiến hơn. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu hai hệ thống này có phải là một phần của một hệ thống đồng cảm tương tác duy nhất hay chúng hoạt động độc lập. Thêm vào đó, cơ sở giải phẫu thần kinh của các hệ thống này phần lớn vẫn chưa được biết đến. Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã kiểm tra giả thuyết rằng khả năng đồng cảm cảm xúc (liên quan đến hệ thống tế bào thần kinh phản chiếu) khác biệt với khả năng đồng cảm nhận thức và rằng hai khả năng này phụ thuộc vào các chất nền giải phẫu riêng biệt.Các đối tượng bị tổn thương ở vỏ não trước trán vùng bụng giữa (VM) hoặc hồi trán dưới (IFG) và hai nhóm đối chứng đã được đánh giá bằng các thước đo về sự đồng cảm kết hợp cả khía cạnh nhận thức và cảm xúc. Kết quả cho thấy sự phân ly kép đáng chú ý về hành vi và giải phẫu giữa sự thiếu hụt đồng cảm nhận thức (VM) và đồng cảm cảm xúc (IFG). Hơn nữa, việc lập bản đồ giải phẫu chính xác các tổn thương cho thấy vùng Brodmann 44 rất quan trọng đối với đồng cảm cảm xúc, trong khi vùng 11 và 10 được phát hiện là cần thiết cho đồng cảm nhận thức. Những phát hiện này phù hợp với giả thuyết rằng các vùng vỏ não này khác nhau về thứ bậc khớp thần kinh và tuổi tiến hóa. Mô hình thiếu hụt khả năng đồng cảm ở những bệnh nhân có tổn thương VM và IFG thể hiện bằng chứng trực tiếp đầu tiên về sự phân ly kép giữa đồng cảm cảm xúc và đồng cảm nhận thức bằng phương pháp tổn thương.”
—————–
Điều này có nghĩa là gì
Nhóm nghiên cứu đã quan sát các bệnh nhân bị tổn thương não ở những vùng khác nhau để so sánh khả năng thấu cảm. Họ nghiên cứu trên 45 bệnh nhân bị tổn thương não khu trú (Focal brain lesions). Đây là “tiêu chuẩn vàng” trong thần kinh học để xác định chức năng của từng vùng não.
Kết quả cho thấy có hai dạng thấu cảm:
Thứ nhất: Affective Empathy (Thấu cảm cảm xúc): Liên quan chặt chẽ đến vùng Vỏ não trước trán dưới (Inferior Frontal Gyrus – IFG). Những người tổn thương vùng này vẫn hiểu người khác buồn nhưng không cảm được nỗi buồn đó.
Thứ hai: Cognitive Empathy (Thấu cảm nhận thức): Liên quan đến Vỏ não trước trán giữa (Ventromedial Prefrontal Cortex – VMPFC). Những người tổn thương vùng này vẫn thấy đau lòng khi người khác khóc, nhưng không thể giải thích tại sao hoặc không hiểu được ý định, góc nhìn của người kia (mất khả năng “đọc vị”).
Toxic Empathy xảy ra khi bạn mất kiểm soát ở phần “Affective”. Bạn không chỉ đứng cạnh người đang chìm, bạn nhảy xuống nước để chìm cùng họ. Kết quả cuối cùng là cả hai cùng chìm lỉm, chả ai được cứu, chỉ thêm vài chục người nữa tốn tiền và khóc lóc. —————————-
Thật sự tôi không biết là thế nào là tốt nhưng mọi thứ luôn tệ khi cảm xúc tớn lên cầm vào vô lăng điều khiển hành vi thay vì lí trí và mọi chuyện nếu có tốt thì tất cả chỉ là ăn may. Trong mắt tôi chả có cái gì tốt đẹp khi lý trí mất kiểm soát, lúc đó cảm xúc có là cái gì thì cũng chỉ là chuông báo cháy dù đó có là vui hay là buồn. Và đây là những tác hại bạn có thể thấy
—————–
LIỆU THẤU CẢM CÓ TẠO KẾT NỐI
Theo bài báo “Their pain gives us pleasure: How intergroup dynamics shape empathic responses” (Tạp chí: Journal of Experimental Social Psychology) và The Evolutionary and Neural Bases of Intergroup Conflict” (Tạp chí: Science – thảo luận về cơ chế thù ghét nhóm ngoại). Cikara chứng minh rằng não bộ không phân phối thấu cảm một cách công bằng. Chúng ta có cơ chế “Parochial Empathy” (Thấu cảm cục bộ). Khi vùng não thấu cảm kích hoạt mạnh cho “người của mình” (In-group), nó đồng thời kích hoạt phản ứng Schadenfreude (vui sướng trên nỗi đau của đối thủ) đối với nhóm ngoại (Out-group). Nghiên cứu này chỉ ra một nghịch lý: Những người càng có chỉ số thấu cảm cao đối với nạn nhân của phe mình thì càng có xu hướng muốn “trừng phạt” hoặc “phi nhân hóa” phe đối diện.
Nguồn bổ trợ: Nghiên cứu năm 2023-2024 của Simas et al. mang tên “The Role of Empathy in Political Polarization” đăng trên American Journal of Political Science.
Kết quả: Họ tìm thấy bằng chứng thực nghiệm rằng thấu cảm cảm xúc (Affective Empathy) thực chất làm gia tăng sự thù ghét đảng phái. Nó khiến bạn không chỉ “thương” người cùng quan điểm mà còn “ghét” dữ dội những người lo ngại về vấn đề an ninh hoặc bản địa, vì não bộ coi họ là mối đe dọa trực tiếp đối với đối tượng mà bạn đang thấu cảm.
Tại MIT, giáo sư quá cố Emile Bruneau đã phát triển “Empathy Scale for Groups”.
Nội dung: Nghiên cứu chỉ ra rằng khi một nhóm cảm thấy “nỗi đau” của họ không được nhóm kia thấu cảm (Empathy Gap), họ sẽ bắt đầu quá trình phi nhân hóa đối thủ để tự vệ.
Toxic Point: Thấu cảm chính là “bức tường” ngăn cản đối thoại. Thay vì là cầu nối, nó tạo ra một vòng lặp phản hồi tiêu cực: “Tôi thấu cảm với nhóm A (nhập cư) -> Nhóm B (người bản địa) phản đối nhóm A -> Nhóm B là kẻ thù của sự nhân đạo -> Tôi có quyền căm ghét nhóm B”.
———————
Ê thế cái thứ gọi là phẩm hạnh này nó là một thứ để chia bè hay là thứ tạo sự đồng cảm vậy? Có ai từng nghĩ rằng ta có cõi lòng bồ tát có thể thấu cảm cho cả nhân gian không. Cho đến khi hiểu điều này tôi thấy nó lại rất hữu hạn mà thôi. Và hữu hạn với thứ này thì có chia bè cũng bình thường lắm
————————–
TRƯỚC HẾT NÓ GÂY QUÁ TẢI CHO CHÍNH NGƯỜI THẤU CẢM
Theo bài báo: Differential pattern of functional brain plasticity after compassion and empathy training.Tác giả chính: Olga M. Klimecki, Susanne Leiberg, Matthieu Ricard và Tania Singer. Tạp chí: Cerebral Cortex (Nhà xuất bản Oxford University Press). Thời gian xuất bản: Năm 2014 (Volume 24, Issue 12, Pages 3102–3114). Hiện nay có thể tra trên PubMed với Mã định danh PMID: 23985415 có nói về cơ chế của Empathy (Thấu cảm): Nghiên cứu chỉ ra rằng khi người tham gia quan sát nỗi đau và thực hành thấu cảm, não bộ kích hoạt mạng lưới liên quan đến nỗi đau (Pain network) bao gồm: Anterior Insula (AI – Thùy đảo trước) và Anterior Cingulate Cortex (ACC – Vỏ não đai trước). Việc kích hoạt này tỷ lệ thuận với cảm giác tiêu cực và sự kiệt sức (Distress).
————–
Điều này cho thấy cái gì? Tức là thấu cảm có chắc là một loại lòng tốt mà không phải trả giá. Mà nó tương tự như một cơ chế thần kinh chưa chắc đã là hoàn toàn tốt ngay cả với người có nó. Đôi khi nó như lời nguyền vậy. Để minh họa bạn có thể đọc về nhân vật Tần Thủy Hoàng trong Record of Ragnarok, khi mà mở mắt nhìn thấy một ai đó tổn thương thì trên thân thể nhân vật cũng bị tổn thương như thế. Có rất nhiều người ca tụng nó là lòng tốt, thậm chí có người từng nói nó là mầm thiện. Vậy thì với người có nó thì có chắc nó đã tuyệt vời như người ta ca tụng. Xã hội thường ca tụng những người chịu đựng đau khổ cùng người khác là “đức hạnh”. Tania Singer chứng minh rằng đó là một con đường tự hủy hoại về thần kinh. Trắc ẩn thực sự (Compassion) phải đi kèm với cảm giác tích cực và khả năng hành động, chứ không phải sự chìm đắm trong đau khổ.
——————-
Giải pháp được đưa ra là là chuyển từ thấu cảm sang trắc ẩn. Cơ chế của Compassion (Trắc ẩn): Ngược lại, sau khi được huấn luyện về lòng trắc ẩn (Compassion training), não bộ của cùng những người đó chuyển sang kích hoạt mạng lưới phần thưởng và tình cảm tích cực (Reward network) bao gồm: Ventral Striatum (Vùng vân bụng) và Medial Orbitofrontal Cortex (Vỏ não ổ mắt trước trán).
Sự chuyển dịch (The Shift): Nghiên cứu chứng minh rằng chúng ta có thể “tái cấu trúc” não bộ (Neuroplasticity) để chuyển từ trạng thái thấu cảm độc hại (đau cùng nỗi đau của người khác) sang trạng thái trắc ẩn bền vững (thấu hiểu nhưng mang năng lượng tích cực để giúp đỡ). Đó là lý do tôi luôn đặt cho mình là: tôi hiểu nhưng tôi không thấu cảm. Vì sự thấu cảm này sẽ ăn mất sức bền làm việc của tôi.
——————————
SỰ MÙ QUÁNG CỦA THẤU CẢM
Với điều này tôi sẽ cho bạn thấy thấu cảm đôi khi là nguyên nhân đẻ ra những Mỵ Châu. Theo cuốn sách Against Empathy: The Case for Rational Compassion của Paul Bloom xuất bản vào 2016 (Bản bìa cứng), 2017 (Bản bìa mềm) và bài báo Empathy and moral judgment trên tạp chí Trends in Cognitive Sciences (2014) DOI:10.1016/j.tics.2014.04.004. Từ nghiên cứu có thể thấy Empathy thiên lệch, cảm tính, dễ bị thao túng dễ rơi vào cảnh ưu tiên người gần mình, ưu tiên câu chuyện cảm động, bỏ qua hậu quả hệ thống Compassion (lòng trắc ẩn lý trí) > Empathy (đồng cảm cảm xúc). Empathy khi không được kiểm soát bằng lý trí sẽ dẫn đến: Quyết định đạo đức sai Bao che hành vi sai vì “tội nghiệp” Hy sinh lợi ích tập thể cho cảm xúc cá nhân”. Empathy là công cụ nguy hiểm nếu dùng làm kim chỉ nam.
————————–
Điều này có nghĩa là gì? Khi một cá nhân quá thấu cảm với một người sẽ bỏ mặc một thứ đó là lợi ích, kỉ luật và trật tự chung. Thậm chí có cảnh bắt cả tập thể phục vụ một cá nhân như cách các Mỵ Châu da trắng đưa mấy anh Châu Phi to khỏe vào nắc ở bất lúc nào và cứ đâu ở Châu Âu như đêm giao thừa tại Đức năm 2016 vậy. Cũng được 10 năm rồi đấy. Ấy thế mà cũng chưa có lệnh trục xuất như ở bên Mỹ nhỉ. Đôi khi quá thấu cảm sinh ra mù quáng. Thế là được đôi ngàn cô cậu Mỵ Châu da trắng rước ngoại quốc vào quậy tưng bừng đó.
———————
VÀ BÂY GIỜ COI CÁCH HỌ BẢO VỆ LUẬT PHÁP VÀ AN NINH KÌA
Theo bài báo Pathological Altruism in Western Migration Policy: A Socio-Biological Perspective (Lòng vị tha bệnh lý trong chính sách di cư phương Tây: Góc nhìn sinh học xã hội).
Tác giả: Các nhà nghiên cứu thuộc Viện Max Planck (Cập nhật 2025).
Nơi đăng: European Journal of Sociology / Brussels Signal.
Nội dung cốt lõi: Sử dụng khái niệm của Barbara Oakley, nghiên cứu phân tích các quyết định của Tòa án Công lý Châu Âu (CJEU) năm 2024. Kết quả cho thấy khi lòng nhân đạo bị tách rời khỏi thực tế an ninh, nó trở thành Pathological Altruism (Vị tha bệnh lý) – một cơ chế tự hủy hoại hệ thống để thỏa mãn cảm xúc tức thời của đám đông.
———————–
Theo bài báo: The Affective Weaponization of Borders: How Empathy Drives Security Paralysis (Sự vũ khí hóa cảm xúc tại biên giới: Cách thấu cảm thúc đẩy sự tê liệt an ninh).
Tác giả: Dr. Arjen Leerkes et al. (Cập nhật dữ liệu từ các điểm nóng di cư 2024-2025).
Nơi đăng: International Migration Review / Oxford Academic.
Luận điểm chính: Nghiên cứu chỉ ra rằng khi các tổ chức buôn người dàn dựng các tình huống gây xúc động mạnh (phụ nữ, trẻ em ở vị trí nguy hiểm), nó kích hoạt Toxic Empathy trong cử tri. Điều này tạo ra áp lực chính trị khiến lực lượng biên phòng không thể thực thi pháp luật (Triage/Interdiction). Kết quả là sự “tê liệt lý trí” trong quản trị an ninh.
——————-
Theo báo cáo: Empathy and perspective-taking are critical yet underexplored skills in national security.
Tổ chức: International Society of Political Psychology (ISPP).
Năm thực hiện: Công bố/Cập nhật tháng 2 năm 2025.
Luận điểm: Mặc dù thấu cảm thường được coi là tốt, báo cáo này cảnh báo về “Ethical Pitfalls” (Bẫy đạo đức). Trong bối cảnh an ninh quốc gia, việc thấu cảm không đúng đối tượng hoặc thấu cảm bị thao túng bởi đối thủ (adversaries) có thể dẫn đến các vi phạm đạo đức nghiêm trọng hoặc các quyết định sai lầm gây nguy hại cho lợi ích quốc gia.
———————
Theo bài báo: Emotions at the Border: The EU’s Affective Governance of Migration (Cảm xúc tại Biên giới: Quản trị cảm xúc về di cư của EU).
Tác giả: Đăng trên tạp chí khoa học của Đại học Portucalense (Bồ Đào Nha).
Năm công bố: Tháng 1 năm 2026.
Nơi đăng: Revista Jurídica Portucalense (Vol. 1 No. 39).
Nội dung: Nghiên cứu sử dụng phương pháp Phân tích Diễn ngôn Cảm xúc (EDA) để chỉ ra rằng sự kết hợp giữa nỗi sợ và lòng thương hại đã tạo ra một trạng thái quản trị “phi lý trí”. Việc quá tập trung vào các khung hình cảm xúc về người tị nạn (Affective construction) đôi khi làm tê liệt việc thực thi các giao thức an ninh nghiêm ngặt, tạo ra sự mâu thuẫn trong chính sách bảo vệ biên giới của EU.
—————-
Theo bài báo: Hybrid Warfare and the Empathy Gap: Exploiting Affective Polarization in Migration Debates (Chiến tranh hỗn hợp và Khoảng cách thấu cảm: Khai thác sự phân cực cảm xúc trong các tranh luận di cư).
Tác giả: Michael McFaul et al. (Stanford University – Freeman Spogli Institute).
Nơi đăng: Journal of Democracy / Stanford FSI Reports.
Luận điểm chính: Các chiến dịch thông tin (Information Operations) sử dụng AI để “bơm” các câu chuyện thấu cảm cực đoan vào các mạng xã hội phương Tây. Mục tiêu là tạo ra Toxic Empathy ở một nhóm cử tri để họ quay sang thù ghét nhóm cử tri ưu tiên an ninh quốc gia. Thấu cảm lúc này không còn là phẩm hạnh, mà là vũ khí để xé toác sự đồng thuận xã hội.
Hỡi ôi đến cái mạng xã hội là một phát minh hay ho coi nó còn bị lợi dụng ngược cho chiêu bài an ninh kìa
————–
Tiếp tục có bài báo/báo cáo: Confronting Compassion Fatigue: Understanding the Arc of Public Support for Displaced Populations in Turkey, Colombia, and Europe
Tác giả: Migration Policy Institute (MPI) Europe (tập thể)
Nơi đăng: Migration Policy Institute Report
Ngày xuất bản: January 2024
Tóm tắt liên quan: Báo cáo phân tích “compassion fatigue” trong dư luận và chính sách tị nạn ở châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ, Colombia – ban đầu empathy cao (như Willkommenskultur), nhưng dẫn đến mệt mỏi do quá tải tài nguyên, gây backlash và thay đổi chính sách cứng rắn hơn.
———————-
Theo bài báo: The Affective Economy of Removal: Ethnographic Perspectives on Deportation and (In)voluntary Return
Tác giả: (Taylor & Francis, tập thể)
Nơi đăng: Journal of Ethnic and Migration Studies
Ngày xuất bản: 2024
Bài báo phân tích cảm xúc trong thực thi trục xuất/di cư, bao gồm moral distress và compassion fatigue ở nhân viên biên giới, dẫn đến kiệt sức và giảm hiệu quả an ninh.
————-
Nghe chừng chuông báo cháy vang dội đến từng viện nghiên cứu chứ không chỉ ở biên giới đâu nhỉ
———————
ĐƯỢC THẤU CẢM CÓ CHẮC LÀ TỐT
Theo bài báo: The Dark Empath: Characterising dark traits in the presence of empathy. Tác giả: Nadja Heym, Alexander Sumich, Emma J. West, Heather D. Gould, Shira Malago, Alexander S. Hunter, và Claire A. J. Bloxsom. Tạp chí: Personality and Individual Differences (Một tạp chí khoa học uy tín về tâm lý học tính cách). Thời gian xuất bản: Tháng 7 năm 2020 (Volume 167, 110238). Nghiên cứu này thực hiện một bước đột phá bằng cách bác bỏ quan điểm cho rằng những kẻ có tính cách độc hại (Dark Triad) đều thiếu thấu cảm. Phân nhóm (Cluster Analysis): Nhóm tác giả đã xác định được một nhóm người gọi là Dark Empaths (Chiếm khoảng 19.3% trong mẫu nghiên cứu). Sự kết hợp chết người: Nhóm này có điểm số cao ở cả Dark Triad (Ái kỷ, Xảo quyệt, Thái nhân cách) VÀ Thấu cảm (đặc biệt là thấu cảm nhận thức). Hành vi xã hội: Khác với những kẻ thái nhân cách “lạnh lùng” dễ bị nhận diện, Dark Empaths thường tỏ ra dễ mến, có kỹ năng xã hội tốt và dường như rất “hiểu chuyện”. Tuy nhiên, họ sử dụng sự thấu hiểu đó để thao túng gián tiếp (indirect aggression) như: cô lập mục tiêu, tung tin đồn, hoặc thao túng cảm xúc (guilt-tripping).
———————
Những kẻ này làm những thứ khá thú vị. Chúng vũ khí hóa Thấu cảm: Những kẻ này không bị mắc kẹt trong Toxic Empathy (vì họ không đau cùng nạn nhân), nhưng họ lợi dụng Toxic Empathy của nạn nhân. Họ hiểu rõ “nút thắt” cảm xúc của bạn để kích hoạt sự nhẫn nhịn và lòng trung thành mù quáng. Nó cho thấy sự “nguy hiểm” của tri thức: Dark Empaths thường xuất hiện ở tầng lớp trí thức hoặc lãnh đạo cấp cao. Họ không dùng bạo lực tay chân, họ dùng “bạo lực nhận thức”. Mặt nạ hoàn hảo: Vì họ có chỉ số thấu cảm cao, họ có thể “diễn” vai người thấu cảm một cách hoàn hảo để che đậy bản chất mục nát bên trong. Đó là những nhà chính trị gia cao cấp, những kẻ tài phiệt ở Châu Âu, và tất nhiên không chỉ Châu Âu.
—————————–
LIỆU THẤU CẢM CÓ NGHĨA LÀ ĐẠO ĐỨC
Theo bài báo: Is Empathy Necessary for Morality? Tác giả: Jesse J. Prinz (Giáo sư Triết học tại Đại học Thành phố New York – CUNY). Tạp chí: Journal of Moral Philosophy. Thời gian xuất bản: Năm 2011 (Volume 8, Issue 2, Pages 214–233). DOI: 10.1163/174552411X564563) lại cho thấy một điều khác: Empathy không cần thiết cho đạo đức. Đạo đức có thể dựa trên: Quy tắc Chuẩn mực xã hội Lý trí Empathy thường làm méo mó phán đoán đạo đức. Điều này cho thấy cảm thông không đồng nghĩa với công bằng và đạo đức. Theo tác giả Jesse J. Prinz lập luận rằng những người thiếu thấu cảm (như người mắc chứng tự kỷ) vẫn có thể sống cực kỳ đạo đức dựa trên các quy tắc và lý trí. Ngược lại, những người quá nhiều thấu cảm lại thường xuyên vi phạm đạo đức do sự thiên vị. Mà nhân chi sơ tính nào có bản thiện đâu
————————-
Sự méo mó của thấu cảm (Empathy’s Biases): Ông chỉ ra 2 rào cản lớn: Sự gần gũi (Proximity Bias): Chúng ta thấu cảm với người ở gần hơn người ở xa. Sự tương đồng (Similarity Bias): Chúng ta thấu cảm với người giống mình hơn người khác biệt. Prinz đề xuất rằng sự Phẫn nộ trước bất công (một dạng cảm xúc hướng đến quy tắc) có hiệu quả thúc đẩy đạo đức tốt hơn nhiều so với sự thấu cảm (một dạng cảm xúc hướng đến cá nhân). Thế đó liệu thấu cảm có thật sự cần thiết để xây dựng đạo đức hay không?
————————–
LIỆU KẺ ĐƯỢC THẤU CẢM CÓ THẬT SỰ XỨNG ĐÁNG
Thậm chí theo Adam Waytz và các cộng sự (như Kurt Gray và Nicholas Epley) đã có nghiên cứu như sau. Nghiên cứu về “Sự lạnh lùng với nhóm lớn” (2014) Tên bài báo: Social Cognition and the Body: Empathy, Humanity, and Judgment. Tác giả: Adam Waytz, Nicholas Epley. Tạp chí: Journal of Personality and Social Psychology hoặc các chương trong sách chuyên khảo về Advances in Experimental Social Psychology. Nội dung cốt lõi: Waytz chứng minh hiện tượng “Empathy Gap”. Khi chúng ta thấu cảm cực độ với một cá nhân (nhân hóa họ tối đa), chúng ta có xu hướng “phi nhân hóa” hoặc giảm sự quan tâm đến những người khác không nằm trong tiêu điểm đó. Nghiên cứu về “Thấu cảm và sự thiên vị đạo đức” (Waytz, Iyer, Young, 2014) Tên bài báo: Ideological differences in the expanse of the moral circle. Tạp chí: Nature Communications (2019 – một nghiên cứu mở rộng) hoặc bài báo năm 2014 trên Psychological Science. Nội dung: Waytz chỉ ra rằng thấu cảm không phải là một nguồn lực vô tận; nó có tính “chọn lọc” (Selective). Chúng ta dùng sự thấu cảm để bao che cho những người thuộc nhóm của mình (In-group) và sẵn sàng hy sinh các chuẩn mực đạo đức khách quan để bảo vệ “nạn nhân” trong nhóm đó. Cơ chế “Nó đáng thương nên nó không sai”: Waytz gọi đây là sự “Moral Over-inclusion”. Khi ta thấu cảm với hoàn cảnh của một người, não bộ sẽ tự động giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc đạo đức của người đó, coi hành vi sai trái chỉ là hệ quả của hoàn cảnh.
———————-
Nghiên cứu của Waytz giải thích tại sao trong các môi trường rữa nát, kẻ có lỗi thường sử dụng “câu chuyện nạn nhân” (Victim narrative). Họ biết rằng khi kích hoạt được sự thấu cảm của bạn, họ sẽ làm tê liệt khả năng phân tích đúng/sai của bạn. Và “Thấu cảm thiên kiến” của Waytz chính là thứ dung túng cho kẻ thủ ác tiếp tục hành vi của mình dưới cái mác “hoàn cảnh đáng thương”.
———————
AI MUỐN MUA HÀNG ĐẾN NHẴN TÚI NÀO
Theo bài báo How algorithms polarize us – Stanford Report và bài báo Michael Bernstein’s Research Publications (Social Media Lab – Stanford) được công bố trong các năm 2023 và 2024, bài báo “Virality and the Vulnerability of Empathy: Algorithmic Amplification of Affective Content” (Sự lan truyền và lỗ hổng của thấu cảm: Sự khuếch đại thuật toán đối với nội dung cảm xúc) được tiến hành bởi Michael Bernstein (Giáo sư Khoa học Máy tính tại Stanford) và các cộng sự như Tiziano Piccardi được công bố trên Stanford Internet Observatory (SIO) phối hợp với Stanford Report đang cho thấy nhiều điều thú vị lắm. Nghiên cứu của nhóm Stanford (công bố/cập nhật giai đoạn 2024) đã thực hiện việc “đảo ngược kỹ thuật” (reverse-engineering) các feed của mạng xã hội (đặc biệt là X và TikTok) để tìm ra công thức giữ chân người dùng.
Khám phá về Affective Empathy: Thuật toán không ưu tiên sự thật, nó ưu tiên “Emotional Resonance” (Cộng hưởng cảm xúc). AI nhận diện các nội dung kích hoạt vùng IFG (Thấu cảm cảm xúc) vì chúng tạo ra phản ứng sinh học tức thì (tăng nhịp tim, tiết Cortisol), khiến người dùng không thể rời mắt.
Chiến lược lợi nhuận: AI học được rằng nỗi đau từ xa là loại “mồi nhử” tốt nhất. Khi bạn thấy một bi kịch ở bên kia thế giới, bạn sẽ ở lại ứng dụng lâu hơn để tìm kiếm thêm thông tin hoặc để “xả” sự bất bình qua bình luận (Virtue Signaling). Đây gọi là mô hình “Engagement-driven Empathy”.
——————
Tức là nếu bạn để cho cái thứ cảm xúc này tung tăng không giới hạn trong đầu bạn thì thuật toán nó sẽ giữ chân bạn lâu hơn với các loại content và hormone loạn xạ cho đến khi não bạn mệt mỏi và tâm trí bạn đặt toàn bộ cảm xúc vào nền tảng mạng xã hội nào đó và vâng thế là bạn mua hàng mà không còn một chút phán xét. Và những thứ này được điều hành bởi ai. Có ai khác ngoài những kẻ vũ khí hóa thấu cảm đã được nêu ở trên không. Thuật toán mạng xã hội khéo là một công cụ của những kẻ đó thôi
—————-
NUÔI CON BẰNG THẤU CẢM CÓ PHẢI LÀ CHIẾN LƯỢC KHÔN NGOAN?
Theo Diana Baumrind (Nhà tâm lý học lâm sàng và phát triển tại Đại học California, Berkeley). Các công trình trọng điểm: Child care practices anteceding three patterns of preschool behavior (1967). Current patterns of parental authority (1971). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use (1991) được đăng tải trên tạp chí: Genetic Psychology Monographs, Developmental Psychology, và Journal of Early Adolescence. Ngoài ra bạn có thể search Effects of Authoritative Parental Control on Child Behavior cũng của cô. Trong các nghiên cứu có nói Cha mẹ cực kỳ thấu cảm, phản hồi nhanh với mọi nhu cầu cảm xúc của con nhưng lại thiếu ranh giới (Low Demandingness). Họ sợ con buồn, sợ con bị tổn thương nên không dám đưa ra hình phạt hoặc quy tắc. Hệ quả lên đứa trẻ.Từ đó có kết quả nghiên cứu: Trẻ thiếu khả năng tự kiểm soát (Impulsivity): Vì chưa bao giờ phải học cách kìm nén ham muốn tức thời để đạt mục tiêu dài hạn. Khó chịu trách nhiệm: Luôn có cha mẹ thấu cảm đứng ra “giải quyết hộ” hoặc “đổ lỗi cho hoàn cảnh” (Ví dụ: “Con đánh bạn vì con đang mệt/đang nhạy cảm”).Những đứa trẻ đó mang tâm lý nạn nhân: Đứa trẻ lớn lên tin rằng thế giới phải thấu cảm với nó giống như cha mẹ nó, nếu không nó sẽ cảm thấy bị ngược đãi. Từ đó mà Mỵ Châu da trắng được nuôi lớn lên hàng đàn. Việc thấu cảm và nuông chiều (Permissive) thực chất dễ dàng hơn việc thấu cảm và thiết lập kỷ luật (Authoritative). Cha mẹ chọn thấu cảm độc hại để tránh xung đột tức thời với con, nhưng lại đẩy con vào sự thất bại dài hạn. Lòng tốt không có ranh giới là sự tàn nhẫn đối với tương lai của đứa trẻ. Sự thấu cảm mà không có sự kỳ vọng về trách nhiệm chỉ là một hình thức bỏ mặc trá hình dưới lớp áo của sự yêu thương. Châu Âu già nua đã tự vỗ về mình bằng một sự thấu cảm ngọt ngào sau thời thế chiến nhưng rồi nó trở thành một căn bệnh tự miễn tràn lan khắp lục địa khi mà đã mở toang cửa sau những cái cái áp lực dư luận, mấy cuộc biểu tình vội vàng của những con người thấu cảm đầy thiên kiến để bao dung vô lối cho người nhập cư và giờ thậm chí đe dọa đến an ninh của chính họ, mà có lẽ sớm hay muộn họ sẽ phải cay đắng thừa nhận và rất mất thời gian để từ bỏ cũng như chữa trị nó. Hỡi ôi những con người cosplay cậu bé năm đó giờ cảm thấy thế nào nhỉ? Ê có ai nghe nói về Hiệu ứng “Cậu bé Alan Kurdi” và sự tê liệt lý trí không? Nó được nhắc đến trong Nghiên cứu: The Alan Kurdi Effect của Paul Slovic (Đại học Oregon) và các cộng sự (2017). gay sau khi bức ảnh cậu bé tị nạn người Syria nằm trên bờ biển được lan truyền, lượng quyên góp cho quỹ tị nạn tăng 100 lần trong 24 giờ. Slovic chỉ ra hiện tượng “Psychic Numbing” (Sự tê liệt tâm trí). Khi thấu cảm tập trung quá mức vào một cá nhân, não bộ bỏ qua các dữ liệu về con số hàng triệu người và các rủi ro hệ thống. Điều này là một trong số những nguyên nhân dẫn đến việc bà Angela Merkel đưa ra quyết định “Mở cửa hoàn toàn” (Willkommenskultur) mà không qua trưng cầu dân ý hay chuẩn bị hậu cần đầy đủ. Và vâng thế là nhập cư thành một thứ tràn lan và nước Đức đã phải trả giá bằng một đêm giao thừa đỉnh cao với màn pháo hoa và lên đỉnh trong lòng những cô gái xấu số đêm 01/01/2016. Nó nổ tung như hậu quả của sự thấu cảm độc hại của Tây Âu vậy, một ví dụ thật điển hình.
——————————–
KẾT LUẬN CỦA TÔI
Hỡi ôi thấu cảm từng được coi là phẩm hạnh liệu có phải là một phẩm chất tốt và nên có. Hay nó là cách mà ta bịt mắt lại, cầm vào phần nòng của khẩu dân chủ và đưa phần cò cho ai đó hữu duyên, là quăng chìa khóa ra ngoài đường cho kẻ lạ mà thôi. Chưa thấy phẩm hạnh đâu và mầm tốt đâu mà tôi thấy đã bao nhiêu bất cập từ cái thứ từng được gọi là phẩm hạnh hay mầm tốt này rồi đó. Với tôi cái gì tốt đều được tạo thành bằng gạch đầu dòng đầu tiên: BÌNH TĨNH VÀ LÝ TRÍ. Làm ơn hãy giữ cho CẢM XÚC ĐI SAU LÝ TRÍ, và hãy GIỮ NGUYÊN THỨ TỰ NÀY VÀ ĐỪNG CÓ THAY ĐỔI. Tất cả mọi phẩm hạnh đều nên xây trên nền tảng tự do lý trí và sự điều khiển của một lý trí sáng suốt. Có thấu cảm thì làm ơn để lý trí lên trên và đưa nó thành lòng trắc ẩn. Còn khi mất đi lý trí thì mọi cảm xúc sẽ chỉ là chuông báo cháy, có điều là cháy to tới mức nào. Khi không có sự làm chủ của lý trí, sự điều khiến sáng suốt của một ý chí vững mạnh thì tất cả chỉ là lời nguyền mà thôi. Còn khi vô tình đạt được một điều gì đó hay ho mà không nhờ lý trí vững vàng thì hãy nhớ câu này:”Nhờ ơn trời”
HOME AND FATE – một dự án huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân, được thành lập với ý nghĩa: ‘’Vận mệnh của bạn được quyết định bởi ngôi nhà thân-tâm-trí và mái ấm gia đình của bạn’’.
Nếu bạn có gì thắc mắc liên hệ ngay bit.ly/3IlJtj7
Chương trình huấn luyện cuộc sống theo mục tiêu cá nhân
Người huấn luyện trực tiếp: Hà Mạnh Cường & Lê Việt Trinh
Đăng kí bằng cách nhắn tin cho page: https://m.me/hellocuongtrinh hoặc tại website chính thức của Home and Fate